خواهی که تو را کعبه کند استقبال... مایی و منی را به منا «قربان» کن

کد خبر: 168869

اگر ابراهیم خلیل، با اراده‏ ای بزرگ و اخلاصی عظیم، توانست اسماعیلش را به قربانگاه ببرد و در راه خواست پروردگار، کارد بر حلقوم عزیز دلش اسماعیل ذبیح بگذارد، نشانه این وارستگی از غیر خداست.کسی که «مالک نفس» شود، «دیو هوا» را به بندی می‏کشد.آنکه اهل قرب باشد، در عید قربان با عبادت به پروردگارش تقرب می‏جوید.آنچه موجب می‏شود قربانی، «قرب»آور باشد، اخلاص است. عید قربان مجرای فیض الهی و وسیله عنایت رحمانی به بندگان مؤمن و مسلم و مطیع است.

خواهی که تو را کعبه کند استقبال... مایی و منی را به منا «قربان» کن
حجت الاسلام جواد محدثی؛ قرّب به خدا، در سایه عبودیت و بندگی است. بندگی هم «اطاعت از فرمان» است. وقتی فرمان خدا بر «ذبح» باشد، چه ذبح گوسفند در روز عید و در منا، چه ذبح نفس در مسلخ تقوا و جهاد با نفس، بنده خدا کسی است که شرط بندگی به جای آورد و مطیع فرمان باشد. از این رو در کلام اولیا، عید را روزی دانسته‏اند که اطاعت در آن جلوه کند و معصیت در آن صورت نگیرد. کلام حضرت علی(ع) چنین است: «کلّ یومٍ لایُعصَی‏اللّه‏ فیه، فَهُو یَومُ عید؛ روزی که در آن معصیت خدا نشود، آن روز عید است.» روز «عید قربان» می‏تواند برای ما، اوج «آزادی برین» از قید و بند نفسانیات و وسوسه‏های ابلیس و هوای نفس باشد. رها شدن از تعلّقات و ذبح کردن تمنّیات در پیش پای اراده حق تعالی، درسی و رهاوردی است که از عید قربان می‏آموزیم. اگر ابراهیم خلیل، با اراده‏ای بزرگ و اخلاصی عظیم، توانست اسماعیلش را به قربانگاه ببرد و در راه خواست پروردگار، کارد بر حلقوم عزیز دلش اسماعیل ذبیح بگذارد، نشانه این وارستگی از غیر خداست. کسی که «مالک نفس» شود، «دیو هوا» را به بندی می‏کشد. آنکه اهل قرب باشد، در عید قربان با عبادت به پروردگارش تقرب می‏جوید. آنکه حرمت‏های الهی را پاس بدارد و از حریم و مرز بندگی خارج نشود،شایسته «مقام خلّت» است و رهپوی راستین ابراهیم و اسماعیل به شمار می‏رود. عید قربان، جلوه‏ گاه تعبّد و تسلیم ابراهیمیان حنیف است. قربانی، مسلمان را در سایه این ایثار و عبودیّت به قرب خدا می‏رساند. عید قربان، فصل فداکردن «عزیز»ها در آستانِ «عزیزترین» است، یعنی خدا: عید قربان، مجرای فیض الهی و بهانه عنایت رحمانی به بندگان مؤمن و مسلم و مطیع است. هرچه را بتوانیم در راه «خدا»، «فدا» کنیم، آن «قربانی» ماست. ایثار مال و جان، گواه صداقت بنده در ادعای مسلمانی است. انفاق و صدقات و خیرات بخاطر امر پروردگار، نشان وارستگی از مال و همخونی و همدلی با محرومان است. بزرگداشتِ «عید قربان» تعظیم شعائری است که از ابراهیم خلیل و مناسک و سنن او به یادگار مانده است. کسی هم که بتواند از خواسته «دل» بگذارد تا در خطّ «دین» بماند، او هم خلیل‏آسا، شاهد بندگی خود را به دست گرفته است. اگر عید قربان، موسم نذر و نیاز و اطعام و احسان و کمک به تهیدستان و محرومان است، این نیز جلوه‏ای از سلوک ابراهیمی است، چرا که آن پیامبر بزرگ را، عادت چنان بود که بی‏مهمان بر سر سفره ننشیند و دیگران را از داشته‏های خود برخوردار سازد و این را شکرانه نعمت‏های الهی می‏دانست. آنچه موجب می‏شود قربانی، «قرب»آور باشد، اخلاص است. امام سجاد(ع) فرمود: «حق قربانی آن است که نیت را برای خدا خالص گردانی و خود را در معرض رحمت و قبول الهی قرار دهی و در پی نگاه و توجّه دیگران نباشی ...»(1) و این خلوص، شرط قبولی هر عبادت و زمینه قرب‏آوری هر کار نیک است. «قربانی»، به سفره بینوایان می‏رسد و آنان نیز به برکت این عید، طعم گوشت و غذای گرم را می‏چشند. پس می‏توان عید قربان را «عید فقرا» نیز دانست. از حضرت رسول(ص) روایت شده است: «انّما جَُعِل هذا الأضحی لِتَتَّسِعَ مساکنیکم مِنَ اللّحم، فَأطِعُموهم»(2) عید قربان برای آن قرار داده شده که مساکین شما به وسعت و گشایش از نظر گوشت برسند، پس به آنان اطعام کنید. و این همان توصیه قرآنی است که از گوشت قربانی بخورید و به نیازمندان هم بخورانید: «فَکُلوا مِنْها و أطعِمُوا القانِعَ و المُعَتّر...»(3) این سنت ابراهیمی، هم جامعه را از گرسنگی و فقر می‏رهاند، هم دل‏ها را به هم نزدیک می‏کند، هم مؤمنان را برای مقابله با نفسانیات، تمرینی عملی است و مایه غلبه بر هوای نفس می‏شود و هم گرامیداشت شعائر مکتب است. باشد که «عید قربان» مایه خیر و برکت باشد و «مبارک» گردد. *************************

اگر ابراهیم، خلیل اللّه گشت، از آن رو بود که در مقام دوستی و محبت به خدا، از هر چه داشت، حتی از جوانی اش گذشت.

و اگر اسماعیل، ذبیح اللّه شد، به آن خاطر بود که تسلیم فرمان حق بود و به پدرش گفت: آنچه مأموری انجام بده، که مرا از صابران خواهی یافت. بگذر از فرزند و مال و جان خویش تا خلیل اللّه دورانت کنند سر بنه در کف برو در کوی دوست تا چو اسماعیل، قربانت کنند عید قربان، از جمله شعایر گرامیداشت رتبه خُلّت ابراهیم و خلوص و تسلیم اسماعیل است. اگر بتوانیم رضای خویش را فدای رضای حق کنیم؛ اگر بتوانیم از خواسته دل در راه خواسته دین چشم بپوشیم؛ و اگر بتوانیم از داشته ها و خواسته ها بگذریم؛ آنگاه به مرز عبودیت و به حوزه قربانگاه قدم نهاده ایم. مگر خلیل الرحمان چه کرد؟ ما اگر پیرو مشی و مرام ابراهیم باشیم، باید هیچ چیز از آنچه داریم و به آن دل بسته ایم، همچون زن و فرزند، مال و منال، پول و پس انداز، خانه و خادم، ماشین و مسکن، عنوان و شغل و ... حجاب چهره جان ما و مانع بندگی و فرمانبرداری در برابر فرمان خداوند نشود و آنگاه که پای دین و خدا و رضای او به میان آید، به سادگی و به صراحتی ابراهیمی و به صداقتی اسماعیلی، از آنها در گذریم و امر مولا را مقدّم بداریم. این یکی از آموزه های بزرگ عید قربان است. عید قربان مجرای فیض الهی و وسیله عنایت رحمانی به بندگان مؤمن و مسلم و مطیع است. حضرت علی(ع) در یکی از روزهای عید قربان، در خطبه ای که برای مردم خواند، از جمله چنین فرمود: «این روز، روزی است که حرمتش بسیار بزرگ است و امید بهره وری از برکاتش افزون و چشم ها به امید آمرزش الهی دوخته است. پس در این روز خداوند را بسیار زیاد عبادت کنید و از او آمرزش بخواهید و به درگاهش توبه کنید، همانا او توبه پذیر و مهربان است». باید به درگاه خدا تقرّب جست. قربانی و فدیه به آستان او، یکی از راههاست. ولی این قربانی، همیشه گوسفند و ذبیحه نیست، گاهی باید تمنّیات دل را فدای رضای رحمان کرد و گذشتن از هوای نفس را وسیله قرب به آستان مولا قرار داد. ما کدام فدیه را به قربانگاه صدق و عشق و اخلاص و وفا می آوریم؟ باری اولیای الهی عید قربان مجمع الشواهدی از صدق در گفتار و کردار و ادعا و عمل است. گذشتن از یک گوسفند و شتر، یک نشانه کوچک از این دلباختگی به حضرت حق است. این گونه است که قربانی وسیله قرب می شود و عید قربان روز تقرب به درگاه خدا می گردد. مدعیان تعبد و تسلیم در برابر خدا، برای اثبات ادعایشان باید گواه آورند. عید قربان با نماز و عبادتش، با ذکر و دعایش، با قربانی و صدقات و احسانش، بستری برای جاری ساختن مفهوم عبودیت و بندگی است و فصلی است برای قرب یافتن مسلمانان به خداوند آن هم در سایه عبودیت و اطاعت. اگر حضرت ابراهیم، در اجرای فرمان خدا، خنجر بر حنجر اسماعیل عزیزش نهاد و در این راه، لحظه ای تردید به خویش راه نداد؛ اگر حضرت اسماعیل، پدر را بر اجرای امر الهی تشویق می کرد و خود را آماده قربانی شدن می ساخت (یا ابت افعل ما تؤمر) اینها نشانه و گواه مسلمانی آن پدر و پسر و شاهد صدق آن دو عزیز الهی در قلمرو بندگی بود. پس عید قربان، فصل فدا کردن عزیزها در آستان عزیزترین است یعنی خدای متعال. از نگاه مکتب، در چنین روزهایی (اعیاد) باید صفابخش زندگی و شکوه آفرین مراسم، یاد خدا و توجه به ربوبیت خالق و عبودیت بندگان باشد. از این رو، از حضرت رسول(ص) روایت است: «زینوا اعیادکم بالتکبیر ...» عیدهای خود را با تکبیر و (گفتن اللّه اکبر) آراسته کنید. این، برای هدایت مراسم عید به صحنه های معنوی و خوشحالی های خداپسندانه و همراه با ذکر و یاد خداست تا تبدیل به شادی های غفلت آفرین و جشن های آمیخته به لهو و لعب و سرگرمی های بیهوده نشود. برگزاری نماز عید در عید قربان و عید فطر، در همین بستر معنوی است که جریان می یابد. آنچه انسان را به خدا نزدیک می سازد، اطاعت است و عبودیت و آنچه دور می گرداند غفلت است و معصیت. اگر ما، پای خلاف از مرز طاعت فراتر ننهیم و اگر با تیغ عصیان، دامن عصمت ندَریم و اگر دست تعدی به حرمات اللّه نگشاییم، آن روز، عید ما عید راستین خواهد بود. این، همان حقیقتی است که حضرت امیر(ع) به آن پرداخته است: «کل یوم لا یعصی اللّه فیه فهو یوم عید؛ هر روز که در آن معصیت خدا نشود، آن روز عید است.» رها شدن از تعلقات و ذبح کردن تمنیات در پیش پای اراده و مشیت الهی، درس بزرگ دیگری از عید قربان است. باید نفس اماره را در مسلخ ایمان و اطاعت خدا ذبح کرد تا به خلوص و رهایی رسید. باید تیغ اراده و عفاف بر حنجر نفسانیات نهاد و خون نفس اماره را ریخت و از شرّ این وسواس خنّاس نجات یافت. ذبح قربانی از دید عارفان اهل نظر رمزی و نمادی از ترک هواهای نفسانی و روی آوردن به رضای الهی است. ثمرات اینگونه جهاد با نفس نیز، در عرصه های مختلف زندگی ظهور می یابد و رهاساز انسان از دام، بردگی ها و وابستگی هاست. «ما بنده آنیم که در بند آنیم». اگر در بند رضای خدا باشیم، بنده پروردگاریم و گرنه، ناخواسته در حوزه اطاعت نفس و شیطان خواهیم بود. عید قربان می تواند زمینه ساز رهایی ما از این گونه قیود و بردگی ها باشد تا به قلمرو بندگی خدا در آییم. خجستگی عید قربان نیز در همین نهفته است. یافتن راهی برای قرب به خدا آن هم در سایه بندگی! پی‏ نوشتها: 1- الحج و العمره فی الکتاب و السنّه، حدیث 649. 2- علل الشرایع، صدوق، ص437. 3- حج، آیه36.
۰

دیدگاه تان را بنویسید

 

تازه های سایت