یک آمریکایی تمام عیار و توجیه گر!/ ایده هایی معیوب از نوع غربی
ایستوود از عدالت سخن میگوید اما عدالت چیزی جز همان عدالتِ نیمبندِ دلسوزانه به حالِ محرومان و دادنِ فرصتهای برابر نیست، چیزی که شاید در اعلامیه پدران بنیانگذار آمده باشد و لیبرالهای خوب آن را نشخوار کنند، اما هیچ ربطی به جهانِ واقعی پیدا نمیکند. ایستوود کاری به کارِ ریشههای اجتماعی و نهادهایِ اقتصادی ندارد. ایستوود از شجاعت و استقامت حرف میزند اما محملِ این شجاعت و استقامت کسی نیست جز همان وسترنِ یکهتاز که حالا ممکن است کت و شلوار پوشیده باشد.
، دقیقاً همین روند را مشخص میکنند. جالب اینکه همهی این واکنشها، بهشکلی زیرِ پرتویِ ایدهای بنیادی شکل گرفته و پیش رفته اند. جز فیلمِ آخر زمان (Hereafter) که در مجموعه کارهای او در ظلِ آن ایدهی بنیادی نیست ـ هر چند که این فیلم هم واکنشی آگاهانه به زمانهی متأخر است ـ باقیِ فیلمها و همچنین آخرین فیلمِ او یعنی جی. ادگار (J. Edgar) آن ایدهی بنیادی را بازتاب میدهند. اگر بخواهیم آن ایدهی بنیادی را به ایدههای جزئیتر بخش کنیم، باید از «شجاعت»، «تصمیم»، «عدالت» و «امید» و «استقامت» سخن بگوییم. این پنج فکرِ جزئی همواره در کارهای کلینت ایستوود تکرار میشوند. شخصیتهای فیلمهای او یا در پی تحققِ آنها هستند یا میآموزند که آنها را در زندگیِ خود تحقق بخشند یا به شکلی با آنها درگیر اند، چه در کنار آنها چه در برابر آنها. گیراترین جنبهی کارِ کلینت ایستوود در این زمانهی مُبلِغِ کسالت، بیمیلی و
کلبیمسلکی، تمرکزِ او بر این چند فکر اساسی است. اگر بخواهیم از فیلمسازانِ دیگر که کارهایِ او بر این ایدهها متمرکز اند، سخن بگوییم باید از فیلمسازی نام ببریم که یک سر و گردن از کلینت ایستوود بالاتر است یعنی آکیرا کروسووا. این دو هر چند با فاصلهای زیاد در طولِ هم قرار میگیرند اما گویا دغدغههای نزدیک به هم دارند؛ دغدغههایی که هم از آن ایدهها بر آمده اند و هم بهشدت بر آن ایدهها متمرکز اند. یک امریکاییِ تمامعیار! ایستوود در تمام فیلمهای خود، یک امریکاییِ تمامعیار است. انتظاری غیر از این هم نباید داشت. حتا در آنجا که در کاری کاملاً نوآورانه جنگِ امریکا ـ ژاپن را از نگاهِ سربازان و افسرانِ ژاپنی باز میخواند، باز هم امریکایی میماند. نمیدانیم منتقدان چگونه انتظار دارند کسی مانندِ او «امریکایی» نباشد. اگر بشود «ژاپنیبودن» را از کوروسوا گرفت، میشود «امریکاییبودن» را از ایستوود گرفت. نه! مسئله این نیست. مسئله این است که ایستوود همه آن فکرها و ایدهها را از عینکِ یک امریکایی میبیند. بله! عدالت برایِ او معنایی امریکایی دارد (امریکا سرزمین فرصتهای برابر، دلسوزیِ نیمبند برای ضعیفان و...)، ایدهی
شجاعت هم همینطور . نکته اینکه هر چند تلخیِ دردآورِ طعمِ امریکاییِ فیلمهای او هست، شیرینی دفاع از آن ایدهها هم وجود دارد؛ ایدههایی که هر چند به شکلی که مطرح میشوند معیوب اند اما دستِ کم به چشم میآیند؛ ایدههایی که زمانهی کنونیِ ما و روندهایِ جاری هنر و سینما بهتمامی در پی پسراندن و طرد آنها هستند. پس اگر فیلمهای ایستوود را باید هوشمندانه دید و به گرایشِ امریکاییِ توجیهگرانهشان دقت کرد، باید به این ایدههای بنیادی هم توجه داشت. ایدههای معیوب آن ایدهها درخشان اند. ایدههایی که هر چند اکنون فراموش شده اند و تقبیح میشوند اما کورسوی امیدبخششان هنوز هست. در زمانهی کنونی ما که بهتمامی به آنها پشت کرده و دقیقاً به «ضد»های آنها تن داده است، برجستهکردنِ این ایدهها اساسی است. اما این ایدهها در کارهای کلینت ایستوود بهشکلی معیوب مطرح میشوند. عیبِ کار دقیقاً به همان عینکِ امریکایی بر میگردد. چیزی که فیلمساز بزرگی مانندِ کوروسوا از آن بَری است. کوروسووا این ایدههای بنیادی را در تمامِ جنبهها و با عینکی انسانی و البته با رنگهای ژاپنی میبیند اما با عینکِ کلینت ایستوود عرصهای تنگتر را
میشود دید. در این میان کاری مانندِ عزیز میلیون دلاری کاری برجسته است که بیشتر و عمیقتر به آن ایدهها نزدیک میشود. ایستوود از عدالت سخن میگوید اما عدالت چیزی جز همان عدالتِ نیمبندِ دلسوزانه به حالِ محرومان و دادنِ فرصتهای برابر نیست، چیزی که شاید در اعلامیه پدران بنیانگذار آمده باشد و لیبرالهای خوب آن را نشخوار کنند، اما هیچ ربطی به جهانِ واقعی پیدا نمیکند. ایستوود کاری به کارِ ریشههای اجتماعی و نهادهایِ اقتصادی ندارد. ایستوود از شجاعت و استقامت حرف میزند اما محملِ این شجاعت و استقامت کسی نیست جز همان وسترنِ یکهتاز که حالا ممکن است کت و شلوار پوشیده باشد. قهرمانِ تنهای وسترن بیشک میتواند شکلی از کنشِ مستقل و شجاعانه را بنمایاند اما متأسفانه باز هم «منفرد» انگاشته میشود و عملِ قهرمانانه، به چیزی جز «عملِ فردی» تحویل نمیشود. ایستوود تنها در لحظهای که از تصمیم و امید حرف میزند، فراتر از وضعِ محلیِ خود میرود آن هم به این دلیل که خودِ این ایدهها جهانی اند. همین غرقهشدن در «رویایِ امریکایی» است که ایستوود را در جایی فروتر از آکیرا کروسووا قرار میدهد.
دیدگاه تان را بنویسید