چرا آرگو بی اهمیت است؟/ فیلمی که تاریخ مصرف محدود دارد
فیلم هایی شبیه به آرگو از شکل بسیار احمقانهاش چون «بدون دخترم هرگز» تا شکل هایی پیشرفته تر همچون 300 و خود آرگو همیشه ساخته شده و در آینده هم ساخته خواهند شد. وقتی جایزه بهترین فیلم امسال را بانوی اول ایالات متحده از داخل کاخ سفید اعلام میکند، بحثی در مورد سیاسی بودن یا نبودن این جایزه باقی نمیماند. حتی جواد شمقدری هم میتواند حرفش را درباره لابیگری با اعضای آکادمی پس بگیرد و مجدداً بگوید اسکارِ «جدایی نادر از سیمین» سیاسی بوده است!
سال گذشته شنیدم که فیلمی
با نام آرگو دربارهی همین موضوع ساخته شده است. اولین تریلر فیلم که منتشر شد مشخص نمود که داستان، همان داستان اصلی و رایجی نیست که از آن واقعه سراغ داریم بلکه داستان شش نفر از کارمندان سفارتخانه است که در هنگام وارد شدن مردم به سفارت، از در پشتی ساختمان می گریزند و به منزل سفیر کانادا پناهنده میشوند. داستانی واقعی که حداقل برای من تازگی داشت و اولین باری بود که دربارهاش چیزی می شنیدم. ادامه ی داستان مشخص می کند که این داستان همان وجه از ماجرای گروگانگیری است که باید تبدیل به فیلم شود. تونی مِندِس یکی از مأموران سازمان سیا، طرحی برای خارج کردن آن شش نفر از ایران تهیه میکند. آنها در قالب یک گروه فیلمسازی کانادایی وارد ایران میشوند. پاسپورتهای کانادایی جعلی برای آنها ساخته میشود و هر هفت نفر به عنوان عوامل فیلمی قلابی که داستان آن در خاورمیانه میگذرد و آنها برای انتخاب لوکیشنهایش به ایران آمدهاند، از کشور خارج میشوند. در واقع آمریکایی ها روی دیگری از یک شکست را به جهانیان نشان می دهند. آزادسازی موفقیت آمیز شش شهروند آمریکایی که معلوم نیست اگر اوضاع سست امنیتی و سیاسی اوایل انقلاب نبود، باز هم می
توانست ساختن یک فیلم علمی تخیلی در ایران بهانهای برای ورود مأمور سیا به ایران باشد یا خیر؟! اما آرگو چه فیلمی است؟ آرگو در چهارچوب اصلی قصه منطبق بر واقعیت است و تلاش میکند تا نشان دهد انصاف را در بیان موضوعی تاریخی رعایت کرده و از جانبداری فاصله گرفته است. فیلم برای ورود به موضوع اصلیاش مقدمه ای میآورد از کودتای 28 مرداد و پذیرش اینکه انگلستان و آمریکا باعث سقوط دولت مردمی دکتر مصدق شدهاند و ضمناً دلایل انقلاب را فساد شاه و تلاش برای غربیسازی ایران معرفی میکند؛ و حتی عمل گروگانگیری را واکنشی طبیعی و مردمی به ظلمی که آمریکا در بازگرداندن شاه بعد از سقوط مصدق به ایران کرده میداند. به نظر میرسد برای اولین بار است که در یک فیلم، انقلاب اسلامی توسط آمریکا پذیرفته شده و ظلم تاریخی که بر ملت ایران رفته را نیز گردن گرفتهاند. بعید میدانم مخاطبان بیناللملی فیلم مشکلی با فیلم پیدا کنند. چرا که داستانی جذاب و فیلمی پر هیجان میبینند بر اساس واقعیتی تاریخی. اما مخاطب ایرانی از جهت دیگری به این فیلم نگاه خواهد کرد. مشکل ایرانیها آنجاست که مانند تمام فیلمهای دیگری که توسط آمریکا پیرامون ما ساخته شده،
تصویر درستی از ما ارائه نشده است. تصویر درستی از برخورد های ما، از چهره های ما، از نوع پوشش ما و هر چیزی که تصویر یک ایرانی را می سازد. اینکه مثلاً در بازار تهران با یک خارجی چطور برخورد میشود یا اینکه در بدو ورود به تهران شخصی به دار آویخته شده، اینها برای ایرانیان دردناک است که تنها ایرانی خوب فیلم دختری است که روسری قرمز رنگ به سر دارد و در انتها به کشور عراق پناهنده میشود.
آرگو فیلمی جاسوسی و دلهره آور که بر اساس ساختارهای کلاسیک فیلمنامهنویسی بنا شده است. تعلیقهای بهجا و تأثیرگذاری دارد و توقع ما را از یک فیلم هیجانانگیز هالیوودی برآورده میکند. شخصاً متهمکردن فیلمهای تاریخی که ممکن است نعل به نعل وقایع تاریخی را تبدیل به داستان نکنند به تحریف تاریخی را نمیپسندم چرا که محصول نهایی به هر حال فیلمی داستانی است و سازندگان در چنین فیلم هایی با آوردن این عبارت در تیتراژ پایانی به این موضوع اذعان دارند:
اینکه برنده شدن در اسکار باعث می شود فیلمی در دنیا دیده شود امری غیر قابل انکار است. اما این نکته را باید توجه داشت که ماندگاری یک فیلم به هیچ عنوان در گروِ بردن اسکار یا بیان یک ایدئولوژی خاص نیست بلکه ارزش های سبکی و سینمایی یک فیلم است که آن را ماندگار میکند. آن چیزی که از آیزنشتاین مانده است سبک تدوینی او و تئوریهای سینمایی اوست نه آیزنشتاین به عنوان یکی از مدافعان انقلاب روسیه؛ و همچنین کوبریک و فیلم
هایش از صدها فیلم منتخب اسکار، محبوبتر و مشهورتر و با ارزشترند. فیلم هایی شبیه به آرگو از شکل بسیار احمقانه اش چون "بدون دخترم هرگز" تا شکل هایی پیشرفته تر همچون 300 و خود آرگو همیشه ساخته شدهاند و در آینده هم ساخته خواهند شد. اگر چیزی از 300 در تاریخ سینما بماند ویژگی کمیک استریپ گونهی آن است نه توهین به ایرانیها. و نه فقط ایرانیها بلکه ملتهای دیگر هم در فیلم های آمریکایی مورد توهین و یا تمسخر قرار گرفته اند. در قطار سریع السیر نیمه شب (Midnight Express) ترکها چنان وحشی و قصی القلب تصویر شده اند که از دیدنش بیشتر می خندیم تا اینکه باورمان شود ترکها واقعاً چنان هستند و اتفاقاً این فیلم هم در سال 1979 دو اسکار از جمله اسکار بهترین فیلمنامه اقتباسی را دریافت است. به عنوان یک ایرانی اگر روزی از دیدن این فیلم ها ناراحت میشدم امروز دیگر چنین نیستم. به روشنی می دانم آرگو فیلمی است با تاریخ مصرف محدود و بعید میدانم حتی سال دیگر کسی از این فیلم یادی بکند. و حرف آخر. اسکار امسال شاید عجیب ترین باشد. هم از جهت تقسیم جوایز بین فیلم ها و هم به دلیل اتفاق نادر و عجیب و غریبی که برای اعلام جایزه ی بهترین
فیلم افتاد. وقتی جایزه بهترین فیلم امسال که به آرگو رسید را بانوی اول ایالات متحده از داخل کاخ سفید اعلام میکند، بحثی در مورد سیاسی بودن یا نبودن این جایزه حداقل در مورد این فیلم خاص باقی نمیماند. حتی جواد شمقدری هم می تواند حرفش را درباره ی لابیگری با اعضای آکادمی پس بگیرد و مجدد بگوید اسکار جدایی نادر از سیمین سیاسی بوده است.
دیدگاه تان را بنویسید