برايم رمقي نمانده است

کد خبر: 37658

گفتگو با امين تارخ

برايم رمقي نمانده است

- با اين شلوغي روزهايتان به نظر مي رسد بعد از حضور شبانه روزي در سريال «اغما» هنوز فرصت استراحت پيدا نکرده ايد؟ واقعاً همين طور است. امروز هم که دير رسيدم يک قرار با ابوالحسن داوودي داشتم راجع به فيلمي که قرار است کار کند و هزار جور برنامه ديگر و تقريباً مي شود گفت برايم رمقي نمانده است. - براي بازي در کار ايشان توافق کرديد؟ نمي دانم، فيلمنامه که خوب است، نقش هم خوب است. ببينم چه مي شود. - وقتي از نقش خوب حرف مي زنيد چه معيارهايي در ذهن تان است؟ نقشي که جاي کار داشته باشد. ساده نباشد. چندوجهي و متفاوت باشد. - اين چندوجهي بودن هميشه در تمام نقش ها درمي آيد؟ در اغلب کارهايي که داشته ام فکر مي کنم درآمده است. از جمله در «معصوميت از دست رفته» اين چند وجهي بودن را نقش دارا بود. چون آن آدم در دلش چيزي مي گذشت اما در عمل چيز ديگري بود. حتي عشق او هم يک عشق معمولي نبود. همه چيز وراي عرف و سنت و عادت اتفاق مي افتاد. بعد يک دفعه يک مسلمان معتقد که حب علي را در دل دارد و بغض معاويه را در صورت، عاشق يک دختر يهودي مي شود. همه اين فراز و فرودها باعث مي شود زندگي اش از يک روال عادي به يک روال غيرطبيعي روي بياورد و به اصطلاح شکست را تجربه کند تا جايي که به جنون مي رسد. با اين جنون، کسي که هميشه صادقانه کار کرده و هيچ نگاه نانجيبي به خزانه و اطرافش نداشته است، حالا همه نگاه هاي خبيثانه را متوجه خودش مي بيند و اين چيزي نيست مگر نتيجه عملکرد خودش. اينجاست که به حال وحشتناکي مي رسد که در اصطلاح امروز نوعي سکته مغزي است. اين کاراکتر مي شود گفت يک کاراکتر چندوجهي است که در حد رضايت کارگردان، مردم و خودم انجام شد و اگرچه نمي شود گفت جايزه معيار است، اما به هر حال دريافت سه جايزه به خاطر اين نقش را هم نمي توانم اتفاقي بدانم . لابد يک توفيقي وجود داشته است. - دکتر پژوهان چقدر اين خاصيت چندوجهي بودن را که شما آن را از خصوصيات يک نقش خوب برشمرديد دارا بود؟ دکتر پژوهان هم همين ويژگي ها را دارد. يک شخصيت ساده يي که اعتقادات خودش را دارد. به يک سلسله باور مذهبي و تعهد به عنوان يک شخصيت اجتماعي ايمان دارد. فرد اجتماعي و متخصصي است که داراي شهرت و محبوبيت در شغلش است و حالا يک اتفاقي برايش مي افتد که اين اتفاق، يعني از دست دادن زنش، او را به نوعي در ابتداي جاده يقين قرار مي دهد که همان نقطه شک است. شک به خدا، شک به عدالت خدا، وجود يا عدم وجود خدا و همه پديده هاي آسماني که ما را قرار است راهنمايي کنند؛ مثل شخصيت هاي روحاني يا به طور کلي وجود متافيزيکي. اين شک با حضور موجودي به نام الياس که بعدها معلوم مي شود کسي نيست جز شيطان درون و وجه شر موجود انساني و رودررو قرار دادن اين دو، شخصيت پزشک را زير و رو مي کند که به نظر من نتيجه اين تغييرو تحولات هم برايش خير است. چون به هر حال اين فراز و فرودها که پشت سر مي گذارد نهايتاً ختم به خير مي شود و به واقعيت مي رسد. و چنانچه اين آدم مومن به باورهايي بوده از اين به بعد مومنانه تر و مسوولانه تر عمل مي کند. اين همان چند وجهي بودن است. - پس آيا همين عدم چند وجهي بودن کاراکترهاي آرماني و مذهبي در اغلب کارها است که آنها را اغراق آميز جلوه مي دهد و گاه نوعي واپس زدگي ايجاد مي کند؟ اين چهره آرماني را ما در اغلب نقش هاي شما مي بينيم. اما آنها اغلب نقش هاي موفقي بوده اند. به خاطر اينکه اين نقش ها علاوه بر خاصيت چندوجهي بودن، مورد علاقه خود بازيگر هم بوده اند. يعني اينکه هر شخصيتي که تا حالا کار کرده ام، يک بستر عرفاني داشته است و اين حکايت گر يک نکته در وجود خودم است. چون بازيگر نقش آفريني نمي کند. بازيگر خلق شخصيت نمي کند. من به اين واژه نقش آفريني با ديده ترديد نگاه مي کنم. چون آفرينش تنها متعلق به خداست. ما کارمان به عنوان بازيگر اين است که يک سلسله صفات کاراکتري را از شخصيت خودمان عبور مي دهيم. مثلاً همان قدر که من اين صدايي را که دارم نمي توانم تبديل به صدايي کنم که به يک شخصيت ديگر بخورد، نمي توانم آن را مثلاً به صداي شما تبديل کنم. چهره ام را هم نمي توانم تبديل کنم به چهره شما. به همان نسبت در مورد خصوصيات شخصيتي خودم هم نمي توانم به صورت کامل از آن دوري کنم و بروم سراغ خلق شخصيتي که هيچ شباهتي با کاراکتر خودم نداشته باشد. اين عملي نيست و چنانچه کسي هم ادعا کند که من نقشي را بازي کردم که دور از خودم بود بايد کمي با ترديد به اين ادعا نگاه کرد. به جهت اينکه ما در واقع صاحب همين صدا و همين بيان و چهره ظاهري هستيم و با يک سلسله تغييراتي مثل گريم و... سعي مي کنيم چهره مان نزديک بشود به چهره يي مثل دکتر پژوهان. ولي اصل صورت که از بين نمي رود. صدا و بيان را سعي مي کنيم به مورد دلخواه نزديک کنيم اما اصل صدا همان است. مجموعه اينها مي شود انتخاب يک بازيگر به لحاظ فيزيکي، بياني، بدني و چهره. ما به کمک گريم، لباس و عوامل ديگر سعي مي کنيم خصوصيات آن کاراکتر را از شخصيت خودمان عبور بدهيم تا شايد به يک شخص ثالثي دست پيدا کنيم. يک امين تارخي هست و يک دکتر پژوهان. ماحصل آن مي شود پژوهان امين تارخ. اما هرگز نمي توانيم قسم بخوريم که پژوهان دقيقاً همين چيزي بوده که ما ديديم. چون ما به ازاي آن را نداريم و نمي توانيم ثابت کنيم و بگوييم همين بوده است. من فکر مي کنم در يک اجرا از هملت شکسپير به وسيله يک بازيگر ما يک هملت مي بينيم و به وسيله يک بازيگر ديگر هملت ديگري مي بينيم. به دليل اينکه شخصيت بازيگرها با هم متفاوت است. اين است که من خيلي قبول ندارم که ما نقش آفريني مي کنيم. ما خصوصيات يک نقش را از خودمان عبور مي دهيم و در واقع بخشي از خصوصيات را که در خودمان هم وجود دارد متبلورتر مي کنيم. - اما برخي هم به نوعي دور بودن نقش از شخصيت بازيگر را دليل بر مهارت بازيگر مي دانند و از طرفي تکرار او در نقش هاي شبيه به خودش هم نوعي واهمه از کليشه شدن ايجاد مي کند. اين چيزي که من گفتم يک اصل است. اما اين مساله هم هست که ممکن است بازيگري در يک نقش خاص صاحب درخشش بي نظيري بشود و سهل ترين کار هم اين است که اين نقش را به هر نقش ديگري که به او پيشنهاد مي شود بچسباند. که طبيعتاً در مورد چنين بازيگري گفته مي شود او خودش را تکرار مي کند و نمونه هاي وطني و غيروطني اش هم فراوان است. اما نبايد از خود بيخود شويم و امين تارخ را فراموش کنيم. نبايد يادمان برود که ما سوار تاکسي مي شويم و سر صحنه مي رويم، ما سر صحنه غذا مي خوريم، بعد از بازي بايد برگرديم منزل و... در واقع بازيگر نقشش را آگاهانه بازي مي کند. مثل اين است که قرار باشد من نقش ديوانه يي را بازي کنم و از آن به بعد ديوانه بشوم. اين هنر نيست. سوزان هيوارد در زندگي اش اين اتفاق افتاد که در «مي خواهم زنده بمانم» نقش يک ديوانه را بازي کرد و ديوانه شد و کارش به تيمارستان کشيد و همه همکارانش هم لعنتش کردند چون بنا نيست ما تا اين حد در قالب يک نقش فرو برويم. ما کنار نقش حرکت مي کنيم و آگاه هستيم که اين يک کاراکتر است و کاراکتر خودمان کاراکتر ديگري است. منتها شخصيت آن کاراکتر را با شخصيت خودمان ترکيب مي کنيم و يک شخصيت ثالث به وجود مي آيد. - در مورد دکتر پژوهان چقدر به آن مجموعه خصوصياتي که از خودتان عبور مي داديد اعتقاد داشتيد؟ اين مجموعه خصوصيات خيلي دور از ذهن و دور از واقع نبود. دکتر پژوهان يک جايي تبديل مي شد به پدر که اجازه خروج دخترش از خانه را نمي داد و يک جا تبديل مي شد به يک پدر پشيمان که برمي گشت و با مهرباني با دخترش صحبت مي کرد. گاه پژوهاني را مي ديديم که به وجود خدا شک مي کند و گاهي عبادت مي کند. گاهي مي بينيم که دارد کفر مي گويد و گاهي مثل يک پزشک خوش قول عمل مي کند. گاهي سر همکارانش فرياد مي کشد و گاه ابراز ندامت مي کند. اينها مجموعه خصوصيات يک انسان هستند. ممکن است بنده هم در چنين موقعيتي سر بچه ام داد بکشم و دو روز بعد پشيمان بشوم. مساله اين نيست که من اين خصوصيات را قبول دارم يا نه. من اين طوري قضاوت نمي کنم. من مي گويم اين مجموعه يک مجموعه انساني است. يک سلسله رفتار است و بايد به عنوان يک بازيگر به گونه يي آن را نشان داد که به باور تماشاگر بنشيند. و اين نيست مگر اينکه بازيگر سعي در باورپذيري نقش با دروغ نکند و در بستري انباشته از صداقت شالوده کارش را بيان کند تا بتواند از طريق مديومي مثل دوربين با دل تماشاگر تماس بگيرد. طبيعتاً موقعي که يک کاراکتر از دل بازيگر برمي آيد، در نگاه او مي افتد و تماشاگر به نگاه بازيگر مي انديشد و نگاه مي کند. چون چشم آينه درون است و با نگاه کردن به چشم ها مي توانيم به عمق يک شخصيت پي ببريم. به هر اندازه آن درون صاف تر و روح و روان بازيگر به لحاظ پرهيز از دروغگويي روي صحنه سلامت تر باشد، تماشاگر تسليم تر مي شود. اما تماشاگر قسم نخورده که اگر فريبش هم دادند باز بگويد بازي خوبي را تماشا کرده است. - بخشي از اين باورپذيري برعهده بازيگر قرار مي گيرد. اما بخشي از آن هم در داستان و فيلمنامه اتفاق مي افتد. مثلاً همين جنگ ميان خير و شر که نهايتاً در يک سير عجيب منجر به پيروزي خير مي شود، سرنوشتي است که داستان براي شخصيت رقم مي زند و اغلب آن را غيرقابل لمس مي کند. يک بازيگر چقدر مي تواند در اين زمينه موثر عمل کند؟ من فکر مي کنم سينما يک کار گروهي است. اگر درخششي هست در زمينه کار بازيگر بخشي از اين توفيق متوجه کارگردان است، بخشي از آن متوجه نورپرداز و طراح لباس و... که همه متفق القول شده اند، يک شخصيت را تجزيه تحليل کرده و با هم حرکت کرده اند. هيچ گاه نمي شود در لجنزار گل پرورش داد. دو تا بازيگر هم که روبه روي هم قرار مي گيرند اگر دل به هم نسپرند نمي توانند يک بازي خوب ارائه بدهند. بايد فيلمبردار، نويسنده، بازيگر مقابل و همه کمک کنند و هر کس گل هاي خودش را بياورد تا در نهايت يک گلستاني به وجود بياوريم. آن وقت توي اين گلستان هر گلي بوي خودش را دارد. اما اينکه يک نفر فقط يک شاخه گل دستش بگيرد و بيايد توي لجنزاري که کارگردان کار خودش را خوب انجام نمي دهد، فيلمبردار وظيفه خودش را خوب انجام نمي دهد و بقيه هم به همين ترتيب، خب گلستاني درست نمي شود. - اما من معتقدم اغما ضعف هاي زيادي داشت که پشت بازي خوب شما پنهان مي شد. من در اين باره نمي توانم قضاوتي کنم. شايد يک کم بي رحمانه باشد. چون به هرحال تعداد زيادي آدم در اين مجموعه کار کردند که يک بازيگر بتواند کارش را انجام بدهد. من هرگز نمي توانم مدعي شوم که من بي نياز از کارگردان خوب، گريم خوب يا بي نياز از نورپردازي خوب مي توانستم کار خودم را به زيبايي انجام بدهم. شما ترديد نکنيد که نور خوب به بازيگر کمک مي کند. اما اين چيزي که شما مي گوييد از طرفي لطف شماست و از طرفي فکر مي کنم که بايد لااقل خود من براي محبت دوستان احترام بيشتري قائل بشوم. - اينکه بعد از مدت ها به تلويزيون برمي گرديد آيا مي تواند دليل بر اين باشد که به قدرت تک تک عوامل اين گروه در کمک به بازي تان ايمان داشتيد؟ همان طور که خودتان هم مي دانيد من خيلي کم و دير به دير سريال کار مي کنم. بعد از آپارتمان «اصغر هاشمي» مدتي کار نکردم تا سريال سفر سبز که البته قبل از آن هم «شيخ مفيد» و «هفت سنگ» را کار کردم که «هفت سنگ» را سريال خوبي مي دانستم با اينکه خيلي از خودم دور بود. پيرمرد 80 ساله صهيونيستي که با آن نقش براي اولين بار سعي کردم در تلويزيون يک نقش منفي را ارائه کنم؛ منتها يک منفي ماکياوليست و تا حدودي جذاب که توفيقاتي هم نصيب شد. بعد از آن «سفر سبز» بود در نقش حاج رضا که بر اساس عکس العمل مردم آن کار هم موفق به نظر مي رسيد. در اين دوره پيشنهاد هاي زيادي داشتم اما کار نکردم تا سريال «معصوميت از دست رفته» و باز چند سالي سينمايي و تله فيلم کار کردم تا اينکه «اغما» پيش آمد و ميان اين همه سريالي که در اين سال ها پيشنهاد شد به نظرم رسيد هم از کارگردان خوبي برخوردار است و هم از فيلمبردار خوبي. چون با فيلمبردارش قبلاً در يک تله فيلم به نام «ساعت 25» کار کرده بودم و نويسنده اش داريوش مختاري را هم مي شناختم، ضمن اينکه شنيدم قرار است عليرضا افخمي هم او را همراهي کند. خب کارهاي خوبي هم از او ديده بودم و مجموعه بازيگرهايي هم که قرار بود دعوت به کار شوند از نظر من پذيرفته شده بودند. - و تا پايان کار بر اين نظر مانديد؟ بله، واقعاً تا آخر هم بر اين نظر ماندم. کار بي ترديد بدون مشکل نبود، به نظرم کار بي نقص ساخته نشده است. کاري که ساخته نشده و نوشته يي که نوشته نشده هيچ مشکلي ندارد و بازي انجام نشده بازي بي نقصي است. موقعي که آدم اقدام به انجام هنري مي کند، نمي تواند مدعي بشود که به قله رفيعي دست پيدا کرده است که ديگر نه خودش و نه ديگران نمي توانند به اين قله دست پيدا کنند. اساساً در هنر و مقوله بازيگري قله رفيعي وجود ندارد. هر کسي احساس کرده روي قله رفيعي قرار گرفته يک نفر ديگر آمده و به قله رفيع تري رسيده است. اما اينکه چند درصد قابل قبول باشد مهم است. آيا يک کار با ده درصد قبولي پذيرفته شده است يا با نود درصد؟ ادامه دارد. روزنامه اعتماد
۰

دیدگاه تان را بنویسید

 

تازه های سایت