حداد عادل: به تاریخ اهمیت نمی دهیم
وي گفت: توده مردم حتي با سوادها و تحصيلكردهها جزء امور طبيعي زندگيشان مراجعه به موزهها قرار ندارد.
فارس: رئيس فرهنگستان زبان و ادب فارسي با بيان اينكه ملتي كه گذشته ندارد آينده نخواهد داشت، گفت: متأسفانه دانش تاريخي مردم ايران ضعيف است يعني توجه به اهميت تاريخ كم است و ما در شناخت گذشته خودمان با دشواريهاي زيادي روبهرو هستيم. غلامعلي حداد عادل رئيس فرهنگستان زبان و ادب فارسي در همايش تاريخنگاري انقلاب اسلامي كه در حوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي برگزار شد، گفت: زمان آگاهي از خصوصيات انسان است. شايد بتوان گفت كه يكي از تفاوتهاي انسان و حيوان اين است كه انسان به يك واقعيتي به نام زمان وقوف و آگاهي دارد. حداد عادل گفت: زمان بر حيوان هم ميگذرد. زندگي او هم در زمان طي ميشود اما حيوان به زمان به عنوان يك مفهوم كلي توجه ندارد. وي گفت: اصولاً درك زمان بودن زمان، يك امر عقلي است نه يك امر حسي چرا كه زمان به معناي توجه به آنات سپري شده و از دست رفته گذشته و آنات نيامده است. وي گفت: هم گذشته از صفحه حس ما پاك شده هم آينده هنوز روي حس ما اثر نگذاشته است. اگر ما باشيم و تجربه حسي مادي بايد عمل كنيم و فقط بر آنچه بر حس ما بر زمان حال اثر ميگذارد توجه داشته باشيم. وي گفت: توجه به آينده و وحدت بخشي به آنات پراكنده و پديد آوردن وحدت واحدي بنام زمان، كار حس نيست بلكه كار عقل است و به همين جهت زمان آگاهي يك خصوصيت انساني است. حداد عادل گفت: از همين جا نتيجه ميگيريم جوامع انساني و افراد انساني براي فرهيختهتر بودن بايد زمان آگاهي بيشتري داشته باشند يعني هر چه زمان آگاهي را كه مبناي توجه تاريخ است جدي بگيريم در انسانيت به تعالي خواهيم رسيد. رئيس فرهنگستان زبان و ادب فارسي گفت: افراد فرهيخته در مقايسه با ديگران كساني هستند كه عمر تاريخي فكر آنها بيشتر است و به اهميت گذشته در وضع امروز بيشتر توجه دارند. حدادعادل گفت: متأسفانه حس تاريخي در مردم ايران ضعيف است يعني توجه به اهميت تاريخ كم است و ما در شناخت گذشته خودمان با دشواريهاي زيادي رو به رو هستيم. وي ادامه داد: تاريخ مكتوب گذشته ما بيشتر تاريخ شاهان است تاريخ سلسلههاست و وقتي كلمه تاريخ به كار ميرود، در ذهن ما تاريخ فتوحات و شكستها و جابهجا شدن سلسلهها متبادر ميشود. وي ادامه داد: از ميان همه واقعيات جامعه سهم اصلي و عمده در كتابهاي تاريخ،بيان سلسلهها و فتوحات شاهان بوده و اگر چيزي جز اين آمده شرح حال سلاطين بوده است. وي گفت: ما بزرگاني زياد در علم و ادب داريم و اين از افتخارات ما است چرا كه ما ملتي بيفرهنگ و نوظهور نيستيم و گذشته ما مشهون بزرگاني است كه شهرت آنان جهاني است. وي گفت: وقتي ميخواهيم شرح حال آنان را تدوين كنيم متوجه خواهيم شد چقدر نسبت به آنها جفا شده و چقدر اطلاعات كمي درباره زندگي شخصي و اوضاع احوال زمان آنها در دست است. وي به روز سعدي اشاره كرد و گفت: در چند روز گذشته به مناسبت روز بزرگداشت سعدي به علت كمي اطلاعات درباره زندگي سعدي اشاره كردم. وي گفت: سعدي يكي از معروفترين ايرانيان تاريخ ما است ولي اگر از ما بپرسند منابع اطلاعات شما از زندگي سعدي چقدر است؟ در پاسخ شايد تمام اطلاعات ما از چند صفحه تجاوز نكند. حدادعادل به قياس فيلسوف بزرگي همانند ملاصدرا و كانت پرداخت و گفت: ما اگر يك فيلسوف بزرگ ايراني مانند «ملاصدرا» را در تاريخ خود و فيسلوف بزرگ ديگري مانند «كانت» را با يكديگر در حوزه منابع مقايسه كنيم، ميبينيم كه درباره زندگي شخصي كانت به زبانهاي اروپايي كتابهاي بسياري به رشته تحرير درآمده و من نيز اخيرا به يك كتاب برخورد كردهام كه در 600 صفحه زندگي اجتماعي كانت را شرح داده است. ملاصدرا اهميت بسياري در جهان اسلامي و تفكر اسلامي دارد ولي ما اطلاعات بسياري نميتوانيم درباره او در كتابهاي تاريخي بيابيم، حتي نميدانيم كه آرامگاه ملاصدرا در كجا واقع شده است! رئيس فرهنگستان زبان و ادب فارسي گفت: اهميت ملاصدرا در جهان و تفكر اسلامي به يك معنا بيشتر از اهميت كانت در فلسفه غربي است. رئيس كميسيون فرهنگي در مجلس شوراي اسلامي خاطرنشان كرد: پروين اعتصامي كه در فروردين 1320 وفات كرده است اگر بخواهيم شرح حال پروين را بنگاريم شايد منابع موجود از چند صفحه تجاوز نميكند بسياري ابهامات در زندگي او وجود دارد كه هيچكس نميتواند به آن پاسخ دهد. وي ادامه داد: تنها شخصيتي كه از اين ماجرا استثنا است و از اين بيتوجهي در امان مانده مولوي است كه در بين شخصيتهاي اسلام و ايران تنها فردي است كه در مورد آثار و وقايع زندگي او در زمان و پس از او آثار و مداركي در اختيار است. وي بيان داشت: اين ضعف در برابر مؤسسات مرتبط با تاريخ هم آشكار ميشود مثلا كمتوجهي نسبت به موزهها از اين قبيل است. وي گفت: توده مردم حتي با سوادها و تحصيلكردهها جزء امور طبيعي زندگيشان مراجعه به موزهها قرار ندارد. وي به نمايشگاه شاهعباس در موزه بريتانيا لندن اشاره افزود: با مراجعه به اين موزه كه با عنوان «شاهعباس و دوبارهسازي ايران» برپا شده بود ديدم براي برپايي نمايشگاه 2، 3 سال كار شده است. وي گفت: نكته مهم حضور جماعت انگليسي نه در روز اول بلكه چند روز پس از افتتاح بود كه از هر سن و سالي در اين نمايشگاه حضور داشتند. وي ادامه داد: من فكر نميكنم اگر چنين نمايشگاهي در دانشگاه تهران برپا كنيم همانند خارج از كشور اقبال را شاهد باشيم. مولف كتاب «حج، نماز بزرگ» يادآور شد: بايد توجه كنيم كه حس تاريخي در ما ضعيف است و ما اشياء مورد استفاده را پس از مصرف به دور ميريزيم در حالي كه عقلاي دنيا نگاهشان به اشياء آن است كه هر شيء وقتي عملكرد خود را از دست داد به شيء تاريخي مبدل ميشود و در زماني ارزش پيدا ميكند. وي گفت: اهميت تاريخ در كشور بسيار زياد است براي هدايت جامعه به سمت صلاح و فلاح حتما بايد گذشته را بشناسيم. حدادعادل گفت: ملتي كه گذشته نداشته باشد آينده ندارد. گذشته به معناي آگاهي نداشتن به گذشته است و همه ملتها گذشته دارند. وقوف به اين گذشته را بايد مهم بدانيم. وي افزود: تاريخنگاري يك علم دشوار است چرا كه ما در مورد چيزهايي صحبت ميكنيم كه گذشته رخ داده و ما در ذكر مسايل روز مشكل داريم تا چه رسد به مسائلي كه در سالهاي گذشته به وقوع پيوسته است. حداد عادل افزود: درست نوشتن تاريخ بسيار مهم است و اين كه بتوان اطلاعات صحيح را به خواننده انتقال داد. كسي كه قدم به تاريخ ميگذارد و اين رشته را انتخاب ميكند، گام به عرصه سنگيني ميگذارد، زيرا تاريخنويسي فني، چند رشتهاي است و تنها به يك امر بستگي ندارد بلكه مسايل اجتماعي، سياسي، اقتصادي، باستانشناسي و... را دربردارد و بسياري از امور بايد دست به دست هم دهند تا بتوان كار تاريخي درستي كه احتمال خطا در آن كمتر باشد، به رشته تحرير درآورده شود. وي گفت: در تاريخنويسي و نگاري بايد رشتههاي سياسي اجتماعي اقتصادي باستانشناسي و ادبيات دست به دست هم دهند تا احتمال خطا در آن كمتر باشد. وي گفت: تاريخ نگاري به مثابه يك علم مثل فلسفه است. و تاريخنويسي از يك مكتب پيروي ميكند و توجه به اين مكتبهاي حاكم بر تاريخنگاري خود مسئله مهمي است كه اهميت تاريخنگاري علمي در ايران رشته و فن جديدي كه تا كامل شدن وقت ميبرد. وي گفت: در حال حاضر امكانات تاريخنگاري ما به هيچوجه با قدمت تاريخ ما تناسب ندارد. حدادعادل تصريح كرد: امروز يك مورخ در ايران با چند حوزه روبرو است؛ اول ايران است و تاريخ جهان، چرا كه هيچ كشوري جدا از تاريخ جهان نيست و دوم تاريخ اسلام است. وي به تاريخ اسلام اشاره كرد و گفت: تاريخ اسلام كه در خاورميانه امروز عراق و مصر و شام است تمام نشده بلكه تا آندلس آفريقا و آسياي جنوب شرقي هم ادامه داشته است. وي افزود: ما شاهد صحنههاي خالي از مورخ در تاريخنويسي هستيم. ما چند مورخ داريم كه قولشان حجت باشد؟ هر چه به عصر معاصر نزديك ميشويم راجع به پهلوي و قاجاريه و آنچه در حال حاضر موجود است نياز به محقق بيشتر احساس ميشود. وي ادامه داد: هنوز در كشور ما يك مكتب تاريخ نگاري ايراني اسلامي شكل نگرفته و مدون نشده كه ما اگر روزي بخواهيم تاريخ بنويسيم به آن مباني فلسفي و جهاني مقدم بر تاريخنگاري مراجعه كنيم. وي گفت: پيش از انقلاب عدهاي به تقليد از تفكرات غربي تاريخنگاري ميكردند پس از ماركسيسم هم يك شيوه در ايران وجه همت عدهاي از روشنفكراني شد كه ميخواستند تاريخ بنويسند كه عموماً مقلد تاريخنگارهاي كمونيست بودند. وي گفت: اگر كسي از اهالي تاريخ بپرسد مكتب تاريخنگاري مستقل ايران چيست؟ اين مطلبي مهم است كه بايد در اين زمينه كتابهايي نگاشته شود، روش به جاي خود ولي بينش مهم است. وي گفت: «تاريخنگاري انقلاب اسلامي شامل بخش تاريخنگاري عام و نگارش تاريخنگاري انقلاب اسلامي است كه بعد از پيروزي رويكردي به تاريخ انقلاب اسلامي داشت. انقلاب فينفسه يك واقعه تاريخي است و در كتابهاي تاريخي ميتوانيم انقلاب را مطالعه كنيم. انقلاب جنس تاريخي دارد و در سدههاي اخير واقعه مهمتر از انقلاب اسلامي نداشتيم.» وي ادامه داد: اگر بگوئيم در سدههاي اخير واقعهاي مهمتر از انقلاب نداشتهايم گزاف نگفتهايم. انقلاب تاريخساز است و انقلابها وقايع مهم تاريخي هستند. حدادعادل تصريح كرد: با انقلاب ايران درهاي تازهاي به روي علاقهمندان به تاريخ گشوده شد و افقهاي تازهاي پيش چشم تاريخنگاران گسترده شد. وي افزود: با انقلاب بسياري از فضاهاي ممنوعهاي كه هيچ كس به آنها دسترسي نداشت باز شد. در كجاي دنيا امكان داشته تا ملتي به اسناد موجود در سفارت آمريكا دسترسي پيدا كند. وي گفت: انقلاب شكوهمند اسلامي شبيه زلزلهاي بود كه معدنهاي زيرزميني كه در دسترس افراد عادي نبود بيرون ريخته و در اختيار اهل تاريخ گذاشته شد. حدادعادل گفت: نكته ديگر دسترسي به اسناد است كه با انقلاب اسلامي در اين راستا افق تازهاي باز شد و بسياري از براي آنان كه اهل تجزيه تحليل بودند سوالي پديد آمد و ْن اينكه چه مسئلهاي سبب پيروزي انقلاب اسلامي ايران شده است؟ وي افزود: خود اين موضوع چالشي تاريخي ايجاد كرده است. انقلاب اسلامي بازگشت به خويشتن است چرا كه صحبت از در ميان اسلام است. وي با اشاره به سخن جلال آلاحمد گفت: به گفته جلال از هنگامي كه ما مدرسه ميرفتيم سياست آن بود كه دوره ساسانيان تا اول پهلوي را قيچي كنند و پهلوي را به ساسانيان متصل كنند. و ميخواستند دوره 1400 ساله را از عمد ناديده بگيرند. اما وقتي حكومتي اسلامي ميشود گذشته مهم ميشود. وي افزود: يكي از مشكلات مهم ما در تاريخ فقدان جاذبه است. ما سعي كرديم جوانان را تشويق به رشته تاريخ كنيم اما آنقدري كه به حقوق علاقهمند بودند به تاريخ علاقهاي نشان ندادند. حدادعادل گفت: گاهي در كارهاي تاريخنگاري شتابزدگي ما در نتيجهگيري سياسي به تاريخ ما لطمه ميزند. وي افزود: در تاريخنگاري ايران پراكندگي بيشتر از وحدت و هويت در آن متجلي است. ما در اهالي تاريخ انسجام سازمان يافته فكري و تشكيلاتي مشاهده نميكنيم. وي به جلد ششم دانشنامه جهان اسلام اشاره كرد و گفت: «جلد ششم اين دانشنامه راجع به تاريخ است و كار بسيار جدي در اين باره انجام شده و بيش از 100 صفحه در اين كتاب درباره تاريخ بحث شده است. واژهشناسي، تاريخنگاري اسلامي، شيعيان و اسلاميان، آفريقا در دوره اسلامي، عثماني و تركيه، هند در دوره اسلامي، اندونزي و مالزي در دوره اسلامي و... مقالاتي است كه درباره تاريخ و تاريخنگاري در اين دانشنامه آمده است.» وي در پايان گفت: با انقلاب افق و انگيزه تازه گشوده شد كه خود انقلاب يكي از آن مسايل است كه همت و تدبير ميخواهد در اين مسير حركت كنيم چنانچه تاريخنگاري را آنچنان كه شايسته است در جاي خود قرار و تبيين كنيم.
دیدگاه تان را بنویسید