علم بومی یک شبه تولید نمی‎شود

کد خبر: 91596

دکتر غلامرضا خواجه‎سروی

علم بومی یک شبه تولید نمی‎شود

اگر از همه دانشگاهیان ایران در رشته‎های مختلف درباره این‎که علم بومی داشته باشیم نظرسنجی کنیم، حتما همه آن‎ها به آن رأی مثبت می‎دهند. اما مسئله این است که چگونه می‎شود به این علم بومی دست پیدا کرد. شاید در رشته‎های فنی خیلی فرقی بین مبانی بومی و غیربومی آن علوم نباشد. البته در آن رشته‎ها هم کسی که بومی فکر می‎کند، با کسی که غیر از آن فکر می‎کند، تولیدهای متفاوتی دارد. این تفاوت‎ها در رشته‎های علوم انسانی خیلی مؤثر است و خود را نشان می‎دهد. امروز در جمهوری‎اسلامی این آرمان وجود دارد که این اتفاق بیفتد و علوم به‎صورت بومی دربیایند. البته بعضی‎ها می‎گویند که اصلا چیزی به اسم علم بومی وجود ندارد که خیلی درست نیست. وقتی معاون پژوهشی دانشکده علوم سیاسی دانشگاه امام صادق(ع) بودم، عده‎ای می‎گفتند که دانش‎آموخته‎های رشته معارف اسلامی و علوم سیاسی، سکولار می‎شوند. پژوهشی انجام دادیم و کتاب‎ها، مقاله‎ها و آثار فارغ‎التحصیلان دانشکده را از سال هفتادونه تا هشتادوپنج بررسی کردیم. نتیجه آن پژوهش نشان داد که همان رویکرد بین رشته‎ای در اثرهای فارغ‎التحصیلان هم وجود دارد. این نشان می‎دهد که سرمایه‎گذاری در این حوزه جواب می‎دهد و این گامی که دانشگاه امام صادق(ع) در حوزه علوم انسانی برداشته است، می‎تواند مبنایی برای حرکت‎های بعدی باشد. کاری که در حوزه تلفیق رشته‎های معارف اسلامی و رشته‎های جدید شروع شده تجربه اولیه‎ای را در حوزه بومی‎سازی علوم انسانی ایجاد کرده است. متأسفانه ساختارهای تصمیم‎گیر با این تجربه اصلا آشنایی ندارند و خیلی قالبی فکر می‎کنند. حتی متخصصان علوم انسانی هم با این تجربه بیگانه‎اند. با وجود این افرادی که انگیزه داشته‎اند و منصف هم بوده‎اند، بارها گفته‎اند که باید این تجربه را به دانشگاه‎های علوم انسانی تعمیم داد تا یک حداقلی شکل بگیرد. سی سال از انقلاب ما می‎گذرد که بیست سال آن کشور در حالت عادی بوده است و اتفاقا در این مدت کم، تجربه‎های بدی نداشته‎ایم. این چند سال هم برای رسیدن به علوم انسانی بومی زمان زیادی نیست چون علم یک شبه تولید نمی‎شود. این تجربه‎ها را حتی می‎شود به حوزه علوم فنی و تجربه هم تسری داد. خیلی از خروجی‎های ما در حوزه‎های علوم فنی و تجربی در این سی سال دانش‎آموختگان بسیار متبحری هستند که جای امیدواری است، اما با مبانی و ارزش‎های بومی خودمان آشنا نیستند. ساختارهای تصمیم‎گیر با این بحث‎ها و اهمیت آن آشنا نیستند و انگیزه‎‎ای هم ندارند. بارها پیشنهاد کرده‎ایم که حداقل معاون آموزش وزارت علوم دانش‎آموخته علوم انسانی باشد. البته کسی که یک‎وجهی نباشد و فردی تلفیقی باشد، به دیدگاه‎های بومی آشنا است در حوزه دیگرمسئولیت هم همین‎طور است. برای مثال اگر ما کسی را در وزارت اقتصاد بگذاریم که فقط درس‎های اقتصادی معمول دانشگاه‎ها را خوانده است هیچ وقت نمی‎توانیم به‎سمت اقتصاد اسلامی - فارغ از اختلاف‎هایی که هست - حرکت کنیم، هرچند که آن فرد نماز شب‎خوان باشد. یا مثلا باید در وزارت کشور کسی را به‎عنوان مسئول بگذاریم که درس‎های اسلامی را خوانده و با جامعه‎شناسی هم آشنا باشد. در وزارت علوم هم حتی اگر وزیر یک فرد فنی است، لااقل باید در جاهایی که تأثیرگذار است از دانش‎آموخته‎های علوم انسانی استفاده شود. بسیاری از مسئولان ما این حرف‎ها را تأیید می‎کنند، اما دیدی درباره این مسئله‎ها ندارند و خیلی برایشان فرق نمی‎کند. یکی از کارهای مؤثری که در این حوزه می‎توان انجام داد، سپردن تصویب رشته‎های جدید علوم انسانی به دانشکده‎هایی است که تجربه‎های موفقی در این حوزه دارند. لازم نیست که همه‎چیز را در ساختارهای قدیمی متمرکز کنیم. نسل جوان و دانشجویان ما در ناکارآمدی فعلی علوم انسانی هیچ تقصیری ندارند و فقط چیزهایی را که به آن‎ها آموزش داده شده، یادگرفته‎اند. ما حاضر به سرمایه‎گذاری فرهنگی نیستیم؛ برای همه‎چیز حاضریم پول خرج کنیم، اما ابه حوزه‎های فرهنگی که می‎رسیم، همه اعتبارها تمام می‎شود. مصوبه‎ای از شورای عالی انقلاب فرهنگی مربوط به اواسط دهه شصت یا اوایل دهه هفتاد هست که در آن چیزی به این مضمون آمده که این مصوبه تا امروز اجرا نشده است. آیا اجرای چنین کاری هزینه‎ای دارد؟ اما همین را نمی‎توانستیم بفهمانیم که همین اتفاق‎های کوچک بسیار مؤثر است. کسانی که دانشگاه‎های کمبریج و آکسفورد را دیده‎اند، می‎گویند آن‎ها در ساختمان‎هایشان جنبه‎های منهبی را رعایت کرده‎اند. امروز وقتی وارد دانشگاه می‎شویم واقعا چه احساسی به ما دست می‎دهد؟ آیا دانشگاه ما حس ایرانی بودن یا اسلامی بودن را به ما می‎دهد؟ حتی باید این شجاعت را داشته باشیم که نظام آموزشی و برنامه‎های آموزشی را تغییر دهیم. البته منظور این نیست که آن‎چه اکنون هست را باید متوقف کرد. آن‎چه امروز هست بماند؛ اما باید به شکل موازی شروع به حرکت کرد و علوم انسانی بومی را تولید کرد. باید توجه کنیم که تجربه غرب مهم است و باید به آن هم پرداخت. سرمایه‎گذاری در حوزه علوم انسانی بومی خیال ما را برای آینده راحت می‎کند و حتما اتفاقی شدنی است. باید نسلی را تربیت کنیم که چندوجهی باشند و با مبانی دینی و بومی بیگانه نباشند. چه‎کار کرده‎ایم؟ رشته‎های میان‎رشته‎ای که در چهار سال گذشته در معاونت فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم راه‎اندازی شد، کم‎کم دارد به نتیجه می‎رسد. آخرین کاری که در این‎باره انجام شده، تدوین دو رشته برای زبان کردی و ترکی است. بعد از صحبت‎های رهبر انقلاب در کردستان، رشته‎ای با عنوان زبان‎ها و گویش‎های ایرانی در دوره کارشناسی ارشد راه‎اندازی شد. رشته‎ای هم با عنوان مطالعه زبان‎های تطبیقی در دنیا در حال راه‎اندازی است. از کارهای دیگری که در وزارت علوم درباره علوم انسانی انجام شده، راه‎اندازی جشنواره بین‎المللی فارابی است که امسال زودتر برگزار می‎شود. در شورای اسلامی شدن دانشگاه‎ها هم کارهایی درباره اصلاح سرفصل درس‎های علوم انسانی در حال انجام است. * قائم‎مقام معاون فرهنگی وزارت علوم و عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی منبع: هفته نامه پنجره

۰

دیدگاه تان را بنویسید

 

تازه های سایت