وبلاگ: نگاهی به آخرين نامه امام خمينی(ره)

کد خبر: 104865

دکتر محسن اسماعیلی

سوم اسفندماه سال 1367 ،در آخرين ماههای عمرپربرکت امام ،نامه ای از ايشان خطاب به « حضرات روحانيون سراسر کشور و مراجع بزرگوار اسلام و مدرسين گرام و طلاب عزيز حوزه هاى علميه وائمه محترم جمعه و جماعات » منتشر شد.درآن هنگام کشور وضع ويژه ای داشت که جز حاضران درآن نمی توانند درک کنند. قطعنامه 598 پذيرفته شده وفرزندان امام باچشم های گريان ،امادلهايی مطمئن واميدوار ازجبهه ها برگشته بودند.کشورنيازبه آرامش وجهادی ديگرداشت ودرهمان حال دشمن بذر ترديد واختلاف می کاشت.نيش وطعنه ها مخصوصاًمتوجه مراد ومحبوب ما بود وآن بزرگواردراوج رنجهايی که به ويژه از ساده انديشی قائم مقام خويش وبرخی ديگر تحمل می کرد اين نامه را برای هميشه تاريخ نوشت که آن روزها به عنوان «منشورروحانيت »معروف گرديد. اين نامه که در جلد27کتاب صحيفه امام نيز موجوداست حاوی نکاتی جداً مهم است که همانند وصيت نامه سياسی - الهی ايشان بايد همواره مورد مطالعه وعمل قرارگيرد موضوع اين نامه چندان مهم است که در مجموعه مذکور« تعيين استراتژی نظام جمهوری اسلامی ايران ورسالت حوزه های علميه »نام گرفته است.اينک ودرآستانه سالگرد صدورپيام مذکور به عنوان کمترين دانش آموخته ودلبسته اين مکتب شريف وبرای ادای بخشی ازحق آن رجل الهی فرصت را برای بازخوانی آن مغتنم می شمارم وَاللّهُ مِن وَراءِ القِصدوهووَلیُّ التّوفيقِ. روحانيت؛ پيشتاز تاريخ دراين نامه پس از اشاره به مجاهدت های علمیِ روحانيت ، اين واقعيت تاريخی مورد تاکيد قرارگرفته است که « آنان در هر عصرى از اعصار براى دفاع از مقدسات دينى و ميهنى خود مرارتها و تلخي هايى متحمل شده اند و همراه با تحمل اسارتها و تبعيدها، زندانها و اذيت و آزارها و زخم زبانها، شهداى گرانقدرى را به پيشگاه مقدس حق تقديم نموده اند...در هر نهضت و انقلاب الهى و مردمى ، علماى اسلام اولين کسانى بوده اند که بر تارک جبين شان خون و شهادت نقش بسته است. » امام،سپس،به نقش انکارناپذير روحانيت درپيروزی انقلاب اسلامی پرداخته ،چنين می گويند: « خدا را سپاس مى گزاريم که از ديوارهاى فيضيه گرفته تا سلولهاى مخوف و انفرادى رژيم شاه و از کوچه و خيابان تا مسجد و محراب امامت جمعه و جماعات و از دفاتر کار و محل خدمت تا خطوط مقدم جبهه ها و ميادين مين، خون پاک شهداى حوزه و روحانيت افق فقاهت را گلگون کرده است و در پايان افتخارآميز جنگ تحميلى نيز رقم شهدا و جانبازان و مفقودين حوزه ها نسبت به قشرهاى ديگر زيادتر است.» امام ،البته ،به نقص ها ونفوذی ها نيز اشاره کرده وتذکرات بسيار سودمندی داده اند که دراينجا تنها يکی از آنها مورد توجه است؛لزوم هوشياری واجتناب روحانيت از اختلاف ودرگيری. وحدت؛ اولين وظيفه شرعی آنان که توفيق آشنايی باآثار امام خمينی(ره)رادارند می دانند که شايددرمجموعه بيانات ونوشته های ايشان هيچ موضوعی به اندازه وحدت مورد توجه وتاکيد قرارنگرفته باشد. آن بزرگوار درهرمناسبتی توصيه به همدلی والفت می کردند ودرهمان حال نسبت به تفرقه واختلاف به شدت هشدار می دادند. اين عنايت تا آنجابود که اولين بند از وصيت نامه سياسی الهی خودراهم به همين موضوع اختصاص داده وآن رارمزبقای انقلاب ناميده اند. توصيه ووصيت امام به وحدت، خطاب به همه بود،اما درميان همه گروههاواشخاص تاکيد ويژه ای به روحانيت داشت؛ايشان دليل اين تاکيد را پيش ازپيروزی انقلاب ودرزمان تبعيد وکادر سازی چنين بيان کرده بود: «آن روز كه افراد حوزه ها... به جان هم افتند، اختلاف و چند دستگي درست كنند.... قهراً ملت اسلام به حوزه ها و روحانيت بدبين شده از حمايت و پشتيباني آنان دست مي كشد و در نتيجه راه براي اعمال قدرت و نفوذ دشمن باز مي گردد. اگر مي بينيد دولت(ها) از روحاني و مرجعي مي ترسند و حساب مي برند براي اين است كه از پشتيباني ملت ها برخوردار است و در حقيقت از ملت ها مي ترسند و احتمال مي دهند اگر اهانت، جسارت و تعرض به يك روحاني كردند ملت ها بر آنان شوريده عليه آنان به پا خيزند.ليكن اگر روحانيون با هم اختلاف كردند و يكديگر را بدنام نموده و به آداب و اخلاق اسلامي مودب نبودند، در جامعه ساقط شده ملت هم از دستشان مي رود...» جالب است که ازنگاه امام عمل به اين توصيه ها فقط يک وظيفه اخلاقی نيست واثرفقهی وشرعی هم دارد.برای مثال درمبحث «نمازجماعت»اين مساله مطرح شده است که اگر دو يا چند روحانی برسرامامت جماعت اختلاف پيداکردند، به کدام يک بايد اقتدا کرد؟ هريک ازفقيهان دراين باره نظری داده وازجمله مرجحاتی برای اقتدا به يکی ازآنان ارائه کرده اند.اما ايشان فرموده اند:«اگر چند پيش نماز بر سر مسئله امامت با يكديگر نزاع كنند و هر يك بخواهد خودش امام شود بهتر و نزديك تر به احتياط آن است كه به هيچ يك اقتداء نشود! بله، اگر نزاع به اين نحو باشد هر يك امامت را به ديگرى واگذارد و از او بخواهد كه جلو بايستد در اينجا اقتداء به آن امامى رجحان دارد كه مامومين او را مقدم مى دارند.»اين فتوای شرعی نشان دهنده عمق اخلاق گرايی امام واعتقادشان به لزوم فرهيختگی وتنزّه کسانی است که منسوب به دين وروحانيت هستند. پس از پيروزی انقلاب اسلامی هم امام خمينی(ره) بارهاوبارها نسبت به اين ضرورت هشدار داده وازجمله در نامه مورد بحث فرموده اند:« اولين وظيفه شرعي و الهي آن است كه اتحاد و يكپارچگي طلاب و روحانيت انقلابي حفظ شودوگرنه شب تاريك در پيش است و بيم موج و گردابي چنين هايل! امروز هيچ دليل شرعي و عقلي وجود ندارد كه اختلاف سليقه ها و برداشتها و حتي ضعف مديريت ها دليل به هم خوردن الفت و وحدت طلاب و علماي متعهد گردد. ممكن است هر كس در فضاي ذهن و ايده هاي خود نسبت به عملكردها و مديريتها وسليقه هاي ديگران و مسئولين انتقادي داشته باشد، ولي لحن و تعابير نبايد افكار جامعه وآيندگان را از مسير شناخت دشمنان واقعي و ابرقدرتها كه همه مشكلات و نارساييها ازآنان سرچشمه گرفته است ، به طرف مسائل فرعي منحرف كند.... » مشروطه؛ عبرت تاريخی ازمطالعه ديگر آثارامام می توان دريافت که تجربه های تلخ تاريخی بی تاثير دراين نگرانی ها نيست.امام خمينى سلام الله عليه در طول دوران قبل و بعد از پيروزى انقلاب اسلامى، بارها و بارها به اين نكته اشاره و توصيه كرده بودند كه همگان بايد ضمن آشنايى با نهضت مشروطه ، مراقبت كنند تا مبادا خداى ناخواسته سرنوشت اين انقلاب هم «مثل مشروطه شود». ازنظر ايشان نخستين عامل انحراف مشروطيت را مى‏توان اختلاف و درگيرى خودى هادانست كه به نوبه خود دو نتيجه منفى را به دنبال داشت؛ يكى دلسردى و كناره‏گيرى عناصر متعهد و ديگرى رخنه فرصت‏طلبان نامحرم. تشديد مشاجرات بى حاصل و بى اهميت لفظى و صرف توانها در خنثى كردن يكديگر باعث شد كه در آن دوره خاكريز دفاعى انقلاب نفوذپذير شود و دشمنان بدخواه ملت كه هيچ يك از جناح‏هاى خودى را قابل تحمل نمى‏دانستند، با پوشش يكى از طرفين وارد صحنه شده و با استفاده از غفلت و جهالت آنان، در فرصت مناسب مواضع كليدى را اشغال نمايند. اين است كه امام مى‏فرمودند: «همه دست در دست يكديگر بدهند تا انقلاب محفوظ بماند و مثل زمان مشروطيت نشود كه آنها كه اهل كار بودند مايوس بشوند و كنار بروند.» . اختلاف ميان علما در جريان مشروطيت چندان اوج گرفت؛ كه برخي همسنگران و دوستان قديم خود را تكفير كردند و اينجابود كه دشمنان از آب گل آلود ماهی گرفته و حتی مجتهد بزرگي مانند شيخ فضل الله نوري را كه به دانش و پرهيزگاري شهره بود به دار آويختند و ديگر البته پشيماني سودي نداشت. مورخان نوشته اند مرحوم نائيني با نگراني به آخوند خراساني گفت: «خبرهاي ناگواري كه درباره نوري مي رسد نشانه آن است كه زندگي او در خطر است؛ اگر مشروطه خواهان او را بكشند آبروي علما خواهدرفت». خراساني تلگرافي به تهران فرستاد تا جان نوري را از مرگ برهاند ولي ديگر دير شده بود و نوري به دار آويخته شده بود واين مايه عبرتی شد تاجلال آل احمد بگويد:«من نعش آن بزرگوار را بر سر دار همچون پرچمي مي دانم كه به علامت استيلاي غرب زدگي، پس از دويست سال كشمكش بر بام سراي اين مملكت افراشته شد.» يک واقعيت؛ سه راهکار امام منکر اين واقعيت هم نيست که به هرحال روحانيون هم مانند ديگران ممکن است اختلافاتی داشته باشند واين رانه طبيعی که لازم ومفيد نيز تلقی می کردنند؛چنانکه در پاسخ دلنشين خود به نامه آقای محمدعلی انصاری ونيز درجريان انشعاب درجامعه روحانيت مبارز ودرمواضع متعددديگرابرازداشته اند.ولی می فرمودند:« بين افراد و جناحهاي موجود وابسته به انقلاب اگر اختلاف هم باشد، صرفا سياسي است ولو اينكه شكل عقيدتي به آن داده شود، چرا كه همه در اصول با هم مشتركند و به همين خاطر است كه من آنان را تاييدمي نمايم» درآثارامام درکنار توصيه به وحدت واجتناب ازاختلاف ،سه راهکار نيز دراين زمينه ديده می شود. نخست آنکه « هر دو گروه بايد توجه كنند كه دشمنان بزرگ مشترك دارند كه به هيچ يك از آن دو جريان رحم نمي كند. دو جريان با كمال دوستي مراقب امريكاي جهانخوار و شوروي خائن به امت اسلامي باشند. هر دو جريان بايد مردم را هوشيار كنندكه درست است كه امريكاي حيله گر دشمن شماره يك آنها است». دوم آنکه مراقب اطرافيان خودباشند.« از كارهايي كه يقينا رضايت خداوند متعال در آن است ، تاليف قلوب و تلاش جهت زدودن كدورت ها و نزديك ساختن مواضع خدمت به يكديگر است . بايد از واسطه هايي كه فقط كارشان القاي بدبيني نسبت به جناح مقابل است ، پرهيز نمود.» وسرانجام توصيه هميشگی آن يار سفرکرده« يك چيز مهم ديگر هم ممكن است موجب اختلاف گردد - كه همه بايد از شر آن به خدا پناه ببريم - و آن حب نفس است كه اين ديگر اين جريان و آن جريان نمي شناسد.رئيس جمهور و رئيس مجلس و نخست وزير، وكيل ، وزير و قاضي و شوراي عالي قضايي و شوراي نگهبان ، سازمان تبليغات و دفتر تبليغات ، نظامي و غير نظامي ، روحاني و غيرروحاني ، دانشجو، غير دانشجو، زن و مرد نمي شناسد و تنها يك راه براي مبارزه با آن وجود دارد و آن رياضت است ، بگذريم . » وسلامٌ عليه يومَ وُلِد ويومَ ارتَحَل ويومَ يُبعثُ حيّاً...

۰

دیدگاه تان را بنویسید

 

تازه های سایت