آیا وعده دلاری ترامپ جمهوری‌خواهان را نجات می‌دهد؟

صبح نو: دونالد ترامپ در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، یکی از غیرمتعارف‌ترین وعده‌های اقتصادی سال‌های اخیر سیاست آمریکا را مطرح کرده است؛پرداخت پنج هزار دلار به هر شهروند بزرگسال آمریکایی در صورتی که جمهوری‌خواهان در انتخابات پیش روی کنترل مجلس نمایندگان و سنا را حفظ کنند.

ترامپ این پرداخت را «سود سهام ترامپ» نامیده و گفته است این پول باید در داخل آمریکا هزینه شود، وعده‌ای که در نخستین ساعات انتشار موجی از انتقاد، تردید و حتی اعتراض در داخل حزب جمهوری‌خواه و میان اقتصاددانان ایجاد کرد.

ترامپ این پیشنهاد را در نخستین همایش انتخاباتی جمهوری‌خواهان برای انتخابات میان‌دوره‌ای در دالاس مطرح کرد همایشی که هدف اصلی آن بسیج پایگاه جمهوری‌خواهان برای انتخاباتی است که کاخ سفید و حزب حاکم با یک مشکل تاریخی روبه‌رو هستند: حزب رئیس‌جمهور معمولاً در انتخابات میان‌دوره‌ای با کاهش محبوبیت و از دست دادن کرسی‌های کنگره مواجه می‌شود و اینبار وضعیت رییس جمهمر جنگ‌طلب و جنجالی متزلزل‌تر از هر زمان دیگری است.

ترامپ صراحتاً از هوادارانش خواست انتخابات نوامبر را به نوعی همه‌پرسی درباره دولت خود تبدیل کنند.

پیام ترامپ از نظر تبلیغاتی بسیار ساده است: «اگر جمهوری‌خواهان پیروز شوند، شما پنج هزار دلار می‌گیرید.» اما همین سادگی می‌تواند اهمیت انتخاباتی این وعده را توضیح دهد. در شرایطی که هزینه زندگی، مسکن، مواد غذایی، انرژی و خدمات درمانی از دغدغه‌های اصلی رأی‌دهندگان آمریکایی است، پرداخت مستقیم چند هزار دلار با ابهامات متعددی همراه است.

واکنش‌ها نشان می‌دهد که این وعده هنوز به در میان رأی‌دهندگان یا حتی جمهوری‌خواهان جدی گرفته نشده است.

در همایش جمهوری‌خواهان، بخشی از حاضران و اطرافیان ترامپ از وعده او استقبال کردند، اما در خارج از این پایگاه سیاسی واکنش‌ها بسیار متنوع‌تر بود. برخی آن را غیرواقع‌بینانه خوانده‌اند و گروهی نیز صراحتاً از تعبیر «خرید رأی» استفاده کرده‌اند. گزارش‌های میدانی منتشرشده از واکنش مردم نیز نشان می‌دهد که شهروندان نسبت به امکان عملی شدن وعده تردید دارند.

نکته قابل توجه این است که مخالفت با طرح تنها از سوی دموکرات‌ها مطرح نشده است. در درون حزب جمهوری‌خواه نیز درباره آن اختلاف نظر وجود دارد. برخی جمهوری‌خواهان معتقدند اگر دولت واقعاً درآمد اضافی دارد، بهتر است آن را صرف کاهش بدهی و کسری بودجه کند. برخی دیگر نگرانند که پرداخت گسترده پول نقد در اقتصادی که همچنان با تورم دست‌وپنجه نرم می‌کند، نتیجه معکوس داشته باشد. رویترز گزارش داده که حتی برخی جمهوری‌خواهان درباره تأثیر این طرح بر تورم، نرخ بهره و بدهی دولت ابراز نگرانی کرده‌اند.

بخشی از اعضای حزب معتقد هستند چنین پرداختی با ادعاهای سال‌های اخیر جمهوری‌خواهان درباره انضباط مالی و کاهش هزینه‌های دولت در تضاد است.

حتی برخی از حامیان مالی و نزدیکان سیاسی ترامپ نیز از این طرح انتقاد کرده‌اند. جو لونسدیل، سرمایه‌گذار و از حامیان جمهوری‌خواهان، این پیشنهاد را به‌شدت مورد انتقاد قرار داده و آن را نوعی «رشوه» سیاسی توصیف کرده است. چنین واکنشی اهمیت دارد، زیرا نشان می‌دهد مخالفت با وعده ترامپ صرفاً از اردوگاه دموکرات‌ها نمی‌آید و در میان بخشی از نیروهای اقتصادی و مالی نزدیک به جمهوری‌خواهان نیز نگرانی درباره پیامدهای آن وجود دارد.

اما بزرگ‌ترین مشکل وعده ترامپ نه سیاسی، بلکه اقتصادی است. اگر قرار باشد حدود ۲۴۰ تا ۲۶۰ میلیون بزرگسال آمریکایی هرکدام ۵ هزار دلار دریافت کنند، هزینه کل طرح حدود ۱.۲ تا ۱.۳۵ تریلیون دلار خواهد بود. برآورد دانشگاه پن‌وارث حتی در صورتی که افراد پردرآمد از دریافت پول حذف شوند، هزینه‌ای در حدود ۱.۱۵ تریلیون دلار را نشان می‌دهد. این در حالی است که آمریکا هم‌اکنون با کسری بودجه سالانه نزدیک به ۲ تریلیون دلار و بدهی ملی بیش از ۴۰ تریلیون دلار مواجه است.

ترامپ و معاونش گفته‌اند درآمد تعرفه‌های اعمال‌شده بر کالاهای خارجی می‌تواند یکی از منابع تأمین این پرداخت‌ها باشد اما مشکل اینجاست که درآمد تعرفه‌ای موجود فاصله زیادی با هزینه مورد نیاز برای پرداخت ۵ هزار دلار به تمام بزرگسالان آمریکایی دارد. علاوه بر این، بخشی از درآمدهای تعرفه‌ای نیز در پی تحولات حقوقی و قضایی با خطر بازپرداخت مواجه شده است. به همین دلیل، منتقدان معتقدند در نهایت بخش بزرگی از این پول ناچار خواهد بود از طریق افزایش کسری بودجه و استقراض دولت تأمین شود.

از این منظر، وعده ترامپ می‌تواند یک تناقض سیاسی مهم برای جمهوری‌خواهان ایجاد کند.

حزبی که سال‌ها دموکرات‌ها را به «هزینه‌کرد بی‌ضابطه» و افزایش بدهی متهم کرده است، اکنون باید توضیح دهد چرا پرداخت بیش از یک تریلیون دلار پول نقد به مردم با افزایش شدید بدهی دولت تفاوت دارد. همین مسئله باعث شده برخی منتقدان درون حزب جمهوری‌خواه این پیشنهاد را مغایر با اصول سنتی حزب بدانند.

اقتصاددانان همچنین درباره اثر تورمی این وعده هشدار داده‌اند. اگر چنین مبلغی به‌صورت یکباره وارد اقتصاد شود، بخشی از مردم آن را خرج خواهند کرد و تقاضای مصرفی افزایش خواهد یافت. بر اساس یک برآورد منتشرشده از سوی کنت اسمترز حدود ۴۰۰ میلیارد دلار از این پول می‌تواند در دو فصل نخست پس از پرداخت وارد مصرف شود و به تنهایی حدود ۰.۳ تا ۰.۵ واحد درصد به تورم طی چهار فصل بعدی اضافه کند.

به عبارت دیگر، ممکن است آمریکایی‌ها ۵ هزار دلار دریافت کنند، اما بخشی از قدرت خرید آن از طریق افزایش قیمت کالاها، خدمات و هزینه استقراض از بین برود. منتقدان حتی هشدار داده‌اند که افزایش کسری بودجه می‌تواند به افزایش نرخ بهره اوراق قرضه منجر شود و در نهایت هزینه وام مسکن، خودرو و سایر وام‌ها را بالا ببرد. بازار اوراق نیز پس از اعلام این وعده با افزایش بازدهی اوراق مواجه شد.

مسئله دیگر، امکان قانونی و اجرایی پرداخت این پول است. برخلاف تصویری که ممکن است از سخنان ترامپ ایجاد شود، رئیس‌جمهور به تنهایی اختیار ندارد بیش از یک تریلیون دلار از خزانه آمریکا میان مردم توزیع کند. اجرای چنین طرحی نیازمند تصویب کنگره و ایجاد سازوکار قانونی و بودجه‌ای است. جمهوری‌خواهان در صورت حفظ هر دو مجلس می‌توانند تلاش کنند از ابزارهای بودجه‌ای برای پیشبرد آن استفاده کنند، اما حتی در چنین شرایطی نیز تصویب آن قطعی نیست.

این نخستین بار نیز نیست که ترامپ وعده پرداخت مستقیم پول به آمریکایی‌ها را مطرح می‌کند. او پیش‌تر از پرداخت ۲ هزار دلار «سود سهام تعرفه‌ای» سخن گفته بود، اما هیچ‌کدام عملی نشدند. همین سابقه باعث شده بخشی از افکار عمومی با احتیاط به وعده جدید نگاه کند و بپرسد چرا باید این بار متفاوت باشد.

ترامپ این پیشنهاد را نه در یک سخنرانی اقتصادی معمولی، بلکه در آغاز کارزار انتخاباتی میان‌دوره‌ای و در شرایطی مطرح کرده که جمهوری‌خواهان برای حفظ کنگره تحت فشار هستند. بنابراین «چک ۵ هزار دلاری» را باید بیش از آنکه صرفاً یک طرح اقتصادی دانست، بخشی از استراتژی انتخاباتی ترامپ برای تبدیل انتخابات به یک انتخاب مستقیم میان «جمهوری‌خواهان» از یک سو و «دموکرات‌ها» از سوی دیگر دانست.

در مقابل، دموکرات‌ها تلاش خواهند کرد دقیقاً همین پیام را به نقطه ضعف ترامپ تبدیل کنند: اینکه وعده ۵ هزار دلار نه یک برنامه اقتصادی، بلکه وعده‌ای بدون منبع مالی مشخص برای خرید حمایت سیاسی است. آنها همچنین می‌توانند آن را در کنار سابقه وعده‌های قبلی ترامپ قرار دهند و بگویند رئیس‌جمهور پیش از این نیز وعده پرداخت‌های مستقیم داده اما عملی نشده است.

در نهایت باید وعده ترامپ را نشانه وحشت او از نتایج نظرسنجی‌ها و بالا رفتن احتمال شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات دانست.