در گزارش الجزیره/ایران چگونه پهپادهای آمریکایی را به غنیمت می گیرد؟
پیش از آنکه منبعی برای تأثیرگذاری بر پهپاد وارد عمل شود، باید آن را شناسایی و ردیابی کند. در این مرحله، ابزارهایی مانند رادار، دوربینهای حرارتی و گیرندههایی که سیگنالهای بیسیم را رصد میکنند، برای شناسایی یک پهپاد کوچک در کنار یکدیگر به کار گرفته میشوند.
پایگاه خبری الجزیره در گزارشی به بررسی سازوکار «اختلال در ناوبری» پرداخته است که ایران بر اساس آن قادر به غنیمت گرفتن پهپادهای آمریکایی می شود.
به گزارش خبرگزاری مهر، شبکه خبری الجزیره در گزارشی با اشاره به دستاوردهای ایران در نشاندن پهپادهای آمریکایی طی روزها و هفتههای اخیر نوشت که با وجود اطلاعات اندکی که درباره اقدامات ایران در این زمینه در دسترس است، برای درک چگونگی وقوع چنین اتفاقی، میتوان پهپاد را مانند یک رایانه پرنده تصور کرد که به حسگرهایی برای اندازهگیری حرکت و ارتفاع و ابزارهایی برای تعیین موقعیت مجهز است و ممکن است با یک ایستگاه زمینی ارتباط داشته باشد که فرمانها و دادهها را با آن مبادله میکند. برخی پهپادها به مداخله مستمر انسان نیاز دارند و برخی دیگر مسیری از پیش برنامهریزیشده را طی میکنند یا بهصورت خودکار تصمیم میگیرند.
شناسایی و رصد پهپاد
پیش از آنکه منبعی برای تأثیرگذاری بر پهپاد وارد عمل شود، باید آن را شناسایی و ردیابی کند. در این مرحله، ابزارهایی مانند رادار، دوربینهای حرارتی و گیرندههایی که سیگنالهای بیسیم را رصد میکنند، برای شناسایی یک پهپاد کوچک در کنار یکدیگر به کار گرفته میشوند.
این هماهنگی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تشخیص یک پهپاد کوچک ممکن است دشوار باشد. حتی پایش ارتباطات نیز نمیتواند پهپادی را که سیگنالهای قابلرصدی منتشر نمیکند، شناسایی کند. ازاینرو، برای شناسایی پهپاد به چندین روش همزمان نیاز است.
اختلال در ارتباطات پهپاد
اکنون که سامانههای پایش زمینی موقعیت پهپاد را مشخص کردهاند، سادهترین راه برای خارج کردن آن از خدمت، ایجاد اختلال در ارتباطات آن است. این سازوکار شبیه تلاش برای شنیدن صدای فردی در میان سروصدای بسیار شدید است. هنگامی که کیفیت ارتباط میان پهپاد و ایستگاه کنترل کاهش مییابد، ممکن است فرمانها دیگر به پهپاد نرسند یا تصویر ویدئوییای که اپراتور برای هدایت به آن متکی است، قطع شود.
در این شرایط، دستگاه اخلالگر به یک دستگاه هدایتکننده جایگزین تبدیل نمیشود؛ بلکه پهپاد بر اساس طراحی و برنامهریزی خود واکنش نشان میدهد. ممکن است به نقطه آغاز بازگردد، برای فرود تلاش کند، منتظر برقراری مجدد ارتباط بماند یا با استفاده از تواناییهای خودکارش مأموریت را ادامه دهد.
نوع دیگری از اخلال نیز سیگنالهای ناوبری ماهوارهای، از جمله «جیپیاس»، را هدف قرار میدهد. این سیگنالها با قدرتی ضعیف به زمین میرسند و تداخل رادیویی میتواند آنها را از دسترس پهپاد خارج کند؛ در نتیجه، پهپاد یکی از منابع مهم خود برای تشخیص موقعیتش را از دست میدهد.
از فریب ناوبری تا کنترل کامل
روش «فریب ناوبری» فراتر از مسدود کردن اطلاعات است و به ارائه اطلاعات جعلی اما ظاهراً صحیح میپردازد. در این روش، دستگاه ناوبری پهپاد سیگنالهای ساختگی دریافت میکند و در نتیجه، تصور میکند که در موقعیتی متفاوت از مکان واقعی خود قرار دارد. در این حالت، نرمافزار پرواز همچنان وظیفه خود را انجام میدهد، اما اطلاعاتی که بر اساس آن عمل میکند، گمراهکننده شده است.
مسیر سوم، مداخله در سامانه کنترل است. اگر مهاجم بتواند از ضعف موجود در سازوکار احراز هویت منبع فرمانها یا در نرمافزار بهرهبرداری کند، ممکن است پهپاد دستورهایی غیر از دستورهای صادرشده از سوی اپراتور خود را بپذیرد. در واقع، سامانههایی وجود دارند که میتوانند سیگنالهای کنترل را شبیهسازی کنند و بر رفتار برخی پهپادها تأثیر بگذارند و آنها را به سمتی که میخواهند، هدایت کنند.
نقطه ضعف ممکن است خارج از بدنه پهپاد نیز وجود داشته باشد؛ برای مثال، در دستگاه اپراتور، سامانه مدیریت کل ناوگان پهپادی یا نرمافزارهای متصل به آن. پهپاد بخشی از یک سامانه اطلاعاتی کامل است و نفوذ به یکی از اجزای آن میتواند بر بخشهای مختلف کل سامانه تأثیر بگذارد.
توانمندیهای ایران در جنگ الکترونیک
البته نفوذ به سامانهها در هر یک از سطوح یادشده، کار سادهای نیست؛ زیرا پهپادها از ابزارهای حفاظتی برخوردارند. برای نمونه، رمزنگاری از محتوای ارتباطات محافظت میکند و سازوکارهای احراز هویت به بررسی هویت فرستنده فرمانها و صحت آنها کمک میکنند.
برخی سامانههای ارتباطی برای مقابله با اخلال از فناوریهایی مانند پرش فرکانسی استفاده میکنند؛ به این معنا که فرستنده و گیرنده بهصورت همزمان میان فرکانسهای مختلف جابهجا میشوند. این روشها مختل کردن ارتباط را دشوارتر میکنند، اما کاملاً ایمن نیستند.
سامانههای ناوبری نیز میتوانند با ترکیب اطلاعات حسگرهای اینرسی که شتاب و چرخش را اندازهگیری میکنند یا با استفاده از دوربینها و نشانههای زمینی، وابستگی خود به ماهوارهها را کاهش دهند. با این حال، این جایگزینها نیز محدودیتهایی دارند؛ خطاهای ناوبری اینرسی با گذشت زمان انباشته میشوند و دید دوربینها ممکن است تحت تأثیر نور و شرایط آبوهوایی قرار گیرد.
هر یک از این روشها هزینهها و خطرات خاص خود را دارد و هیچ پهپادی در برابر هیچ سامانه جنگ الکترونیکی، بهویژه سامانههای یکپارچه، کاملاً در امان نیست.
الجزیره میافزاید که مزیت اصلی ایران، توانایی سامانههای پدافند هوایی و جنگ الکترونیک این کشور در ترکیب رصد و شناسایی سیگنالهای الکترونیکی و سپس تأثیرگذاری بر ارتباطات یا سامانه ناوبری پهپاد است.
اطلاعات دقیقی وجود ندارد که نشان دهد کدام سامانه ایرانی یا کدام قابلیت فنی ویژه، امکان بهدست گرفتن کنترل پهپاد در این حوادث را فراهم کرده است؛ اما میتوان به سه توانمندی مرتبط اشاره کرد.
عامل نخست، ایجاد اختلال در سامانههای ناوبری و ارتباطات است. گزارشی از بازرس کل وزارت دفاع آمریکا که در سال ۲۰۲۰ منتشر شد، به ارزیابی اطلاعاتیای اشاره کرده بود که بر اساس آن، ایران از توانمندیهایی برای ایجاد اختلال در سیگنالهای جیپیاس و ارتباطات ماهوارهای برخوردار است.
ایران همچنین توانایی شناسایی سیگنالها پیش از ایجاد اختلال در آنها را دارد. این کشور در رزمایشهای سال ۲۰۲۴ نیز اعلام کرد که میتواند رادارها، پهپادها، سامانههای پردازش اطلاعات و جنگ الکترونیک را بهصورت هماهنگ به کار گیرد.
الجزیره در پایان نتیجهگیری میکند که جنگ پهپادها به نبردی مستمر و پایانناپذیر میان دو طرف متخاصم شباهت دارد و هر طرف تواناییهای خود را برای سازگاری با طرف مقابل توسعه میدهد. پهپادها بیش از پیش توانایی پنهانکاری پیدا میکنند و تجهیزات جنگ الکترونیک نیز دقیقتر و شنود آنها توانمندتر میشود.
دیدگاه تان را بنویسید