ایران، ترکیه، امریکا و آینده خاورمیانه

کد خبر: 129750

مصطفی آکول/ استیون کینزر در کتاب" ازسرگیری روابط: ایران، ترکیه و آینده امریکا" به نقد ...

ایران، ترکیه، امریکا و آینده خاورمیانه
نگاه

: "مصطفی آکول" پژوهشگر ترک تبار در مقاله اخیر خود در مجله آمریکایی"فارن افرز"که در حوزه دیپلماتیک جهانی منتشر می شود، به بررسی کتاب" ازسرگیری روابط: ایران، ترکیه وآینده امریکا " اثر جدید " استیون کینزر" پرداخته است. کینزر در کتاب خود، سیاست های امریکا در خاورمیانه و خصوصا در قبال ایران را به حماقت تشبیه کرده و تلاش داشته است نگاه جدیدی را به چرایی عملکردهای ایران و ترکیه درخاورمیانه بیاندازد. او با اتخاذ رهیافت تاریخی، به بررسی ریشه های عدم سرسپردگی ایران و ترکیه در قبال سیاست های امریکا درخاورمیانه پرداخته وظهور اسلامگراها درترکیه را درقالب یک فرایند تاریخی توضیح داده است. نویسنده در این کتاب از شکل گیری دو نگاه متفاوت نسبت به غرب از ابتدای رویارویی ایران و ترکیه با فرهنگ و تمدن غرب صحبت به میان آورده و به بیان فراز ونشیب این دو دیدگاه در یک فرایند تاریخی پرداخته است. اوعنوان می کند" که ایران با توجه به قدمت تاریخی خود، کشور دست وپا بسته ای در برابر غرب نیست و به امریکاییان نسبت به تغییر در سیاستهای خود در قبال ایران انذار می دهد."

***
حماقت به تکرار دوباره و دوباره عملی یکسان و انتظار نتیجه متفاوت داشتن اطلاق می گردد. "استیون کینزر" در کتاب خود این تعریف را به عملکردهای امریکا در خاورمیانه نسبت داده است. او در کتاب" ازسرگیری روابط: ایران، ترکیه و آینده امریکا" به نقد سیاست های غلط امریکا در منطقه خاورمیانه می پردازد و سیاست های کاملا متفاوتی را به امریکا پیشنهاد می کند. کینزر دراین کتاب عنوان می کند که" باتشکیل مثلثی میان ایران، امریکا و ترکیه و افزایش همکاری های این کشورها، خاورمیانه به ثبات خواهد رسید و از سوی دیگر بنیاد گرایی نیز از این منطقه رخت برخواهد بست." در شرایط حاضر با توجه به سیاست های خصمانه امریکا در منطقه، یکی از دغدغه های اصلی امریکا مقابله با هسته ای شدن ایران می باشد، به طوری که امریکا با صدور قطعنامه های فراوان خواهان منزوی کردن ایران بوده است. علی رغم این تلاش ها ترکیه که از دیرباز با حضور در ناتو یکی از متحدان امریکا به شمار می رود، بر خلاف امریکا و کشورهای دیگر از صدور قطعنامه بر علیه حمایت نکرد( البته این امر در گذشته نیز با عدم حمایت ترکیه از امریکا در حمله به عراق نیز رخ داد). در حال حاضر کارشناسان امریکایی، این اقدام ترکیه را به پای همکاری دولت اسلام گرای"اردوغان" با ایران می نویسند. کینزر معتقد است " برخلاف این تصورات این تصمیم گیری ها بیشتر صبغه تاریخی دارد". او این گونه ادامه می دهد که " وجه تشابه تاریخی ایران و ترکیه در این است که این دو کشور بیش ازیک قرن از آشنایی اشان با کشورهای غربی و فرهنگ و تمدن غرب می گذرد و در این رهگذر هر دو کشور تلاش هایی رادر زمینه شناخت و بهره گیری از فرهنگ و تمدن غرب داشته اند. در این کشورها در طی این یک قرن دو گروه با دو ایده متفاوت به دنبال رویارویی با غرب بوده اند. از یک سو عده ای تلاش داشتند با حفظ هویت فرهنگی خویش، دستاوردهای مطلوب تمدن غرب را به شرط عدم تغایر با مبانی فرهنگی خویش به اتخاذ درآورند - به عبارتی در پی بومی کردن این این دستاوردها بودند- اما از سوی دیگر نیز گروه دیگری بدون توجه به این اصول، خواهان تغییرات کلی و مستحیل شدن در غرب بودند.( مثال های آشکار تاریخی در این دیدگاه آتاتورک در ترکیه و رضا خان در ایران بودند.) کینزر معتقد است :" با تمام این اوصاف این دو کشور اهداف استراتژیک مشترکی با ایالات متحده امریکا دارند: ایجاد ثبات در افغانستان و عراق، جلوگیری از گسترش بنیاد گرایی در منطقه و سرکوبی القاعده." کینزر در این کتاب معتقد است که " امریکا برای دستیابی به این اهداف در منطقه نیاز به کنار گذاشتن سیاست " هویج و چماق " در برابر ایران و آغاز مذاکرات بدون پیش شرط بااین کشور دارد. او در این رابطه به امریکا پیشنهاد می دهد" اقدام به مذاکرات مستقیم، دوجانبه، جامع و بدون پیش شرط را با ایران در راس امور خود قرار دهد". او همچنین به انتقاد از رفتار امریکا در قبال ایران می پردازد. به نظر او" ایران با پیشینه تاریخی و قدمتی دهها برابر بیشتر از امریکا، شایسته چنین رفتارهایی نیست". او کلید حل این مذاکرات را، روی آوردن امریکا به سیاست های نرم می داند به طوری که ایرانیان نیز امریکا را خطری برای امنیت خود نبینند. او همچنین از" فخر فروختن امریکاییان و رفتار احساسی آنها" به انتقاد می پردازد. لازم به ذکر است که او در این قسمت ها راحل هایی را ارئه نمی دهد. ریشه های تاریخی فرایند مدرنیزاسیون در ترکیه کینزر بخش بسیاری از کتاب خود را به توضیح تاریخ ترکیه و کنش های ترکیه در عرصه بین الملل، اختصاص می دهد. بواقع ضلع دیگر این مثلث، ترکیه می باشد. ترکیه نسبت به ایران طی دهه های اخیر روابط حسنه ای با امریکا داشته است، اگر چه در سالهای اخیر گردش ترکیه از سکولاریسم به اسلام گرایی باعث تعجب تحلیلگران امریکایی ها گشته است. کینزر معتقد است که روی آوردن ترکیه به اسلام گرایی، بیشتر از گذشته می تواند در روابط میان امریکا و ترکیه موثر باشد. جهت درک بهتر این موضوع او پیشنهاد می دهد "بایستی با نگاه تازه ای تحولات یک قرن اخیر ترکیه را، مورد بازبینی قرار داد. در حال حاضر این روایت از تاریخ ترکیه رواج دارد که ترکیه در اوایل قرن پیش، به" پیرمرد اروپا" شهرت داشت و ظلمات و تاریکی این کشور را فرا گرفته بود. مردم به خرافات دینی اعتقاد داشتند تا اینکه " کمال آتاتورک " با اصلاحات غربی خود ترکیه را در مسیر پیشرفت، تکنولوژی و سکولاریسم قرار می دهد. اما متاسفانه، تاریک اندیشی آن سالها با گذشت سالیان دارز، امروزه در قامت" حزب عدالت و توسعه" مجددا احیا گشته است. کینزر اشاره می کند که" در مرکز این روایت نبرد میان جهل و خرافه و روشنگری غربی به درستی وجود دارد اما این دو شاخگی از همیشه بین دو گروه در جریان بوده است:"غرب گراها ، تجددگراها". به اعتقاد او این گونه نبوده است که با ظهور آتاتورک جریان مقابل از میدان خارج شود، بلکه این دو جریان دارای فراز و نشیب هایی بوده اند که تا به اکنون در تارخ ترکیه به نقش آفرینی پرداخته اند. " درحالی که غرب گراها به رهبری آتاتورک در پی این بودند که جامه ی اروپایی بر تن ترکیه بپوشانند- با تاکید بر سکولاریسم و فرهنگ غربی-، تجددگراها بیشتر بدنبال اصلاحات اقتصادی و سیاسی بودند و بر حفظ اصالت فرهنگی، سنتی ومذهبی خویش تاکید داشتند." نویسنده در بخش دیگری از کتاب خود به مسائل تاریخی ترکیه می پردازد و این طور ادامه می دهد که" بعد از جنگ جهانی اول، غربی شدن ترکیه با الگوی از بالا به پایین بشدت گسترش یافت. این عمل بیشتر با شعار" به خاطر مردم" همراه بود. غرب گراهای ترکیه با همین شعار مردم ترکیه را مجبور می کردند تا لباسهای غربی بر تن کنند، کلاه شابو بر سر بگذارند و به موسیقی غربی گوش دهند. اما با همه این اقدامات، عده قلیلی از مردم ترکیه این تغییرات کلان را با آغوش باز پذیرا گشتند. در مقابل تجدد گراها که بیشتر تمایل به اصلاحات اقتصادی داشتند، در دهه 1950 با نخست وزیری" عدنان مندر" که در انتخاباتی آزاد به قدرت رسید، شروع به اجرای برنامه های خود کردند. مندرز اصلاحات فرهنگی را متوقف کرد، مذهب را دوباره به عرصه اجتماع بازگرداند و ترکیه را به شکوفایی اقتصادی رساند به طوری که 3 دوره متوالی در سمت خود ابقا شد. علی رغم این دستاوردها او با طرفداران جریان غربگرایی دچار اختلاف شد و در سال 1961 بواسطه کودتایی نظامی از سوی طرفداران آتاتورک از حکومت برکنار و اعدام گردید. اما در دهه 1980 بار دیگر چراغ تجدد گرایی توسط " تورگوت اوزال" برداشته شد و با مرگ او در سال 1993 تجدد گرا ها به مدت یک دهه از قدرت دور ماندند. اما در سال 2002 آنها، در قالب"حزب اعتدال و توسعه"دوباره به قدرت بازگشتند. اگر چه تفکرات موسس حزب عدالت و توسعه " اردوغان" در ابتدا بیشتر صبغه اسلامی داشت، اما با گذشت زمان در تفکرات آنها قبض و بسط هایی صورت گرفته، به طوری که آنها امروزه صرفا با برچسب اسلامی شناخته نمی شوند." کینزر اشاره می کند که" تمایز تفکرات این دو گروه امروزه در سیاست خارجی ترکیه نیز مشهود است. برخلاف غرب گراهای ترکیه که از روابط با شرق انزجار داشتند و یا دوری می کردند، تجددگراها روابط خود با شرق را گسترش داده و به طور همزمان روابط خود با امریکا را نیز حفظ کرده اند. حزب عدالت و توسعه در ترکیه در سال 2002هنگامی که "حزب عدالت و توسعه" به قدرت رسید، با یک تصمیم سرنوشت ساز روبه رو شد: آیا ترکیه بایستی به نیروهای امریکا اجازه استفاده از خاک کشورش را جهت حمله به عراق می داد یا خیر؟ در حالی که دولت ترکیه بر سر این مسئله تردید داشت، پارلمان ترکیه که اکثریت آن را "حزب عدالت و توسعه " تشکیل می داد، به امریکا پاسخ منفی داد. نتایج این پاسخ منفی به سرعت بر ترکیه آشکار گشت و بعد از خشم و نفرت جامعه جهانی از حمله امریکا و متحدانش به عراق، و نتایج فاجعه بارآن، ترکیه از سوی جامعه جهانی به دلیل عدم مشارکت در این جنگ مورد حمایت قرار گرفت. این امر موجب محبوبیت ترکیه نزد کشورهای عربی و آسیای مرکزی گشت و دروازه های آن کشورها برای تبادل اقتصادی به روی ترکیه گشوده شد. کینزر این طور نتیجه می گیرد که تصمیم اخیر مقامات ترکیه نسبت به عدم حمایت از قطعنامه ها ی سازمان ملل بر علیه ایران نیز بایستی از این دیدگاه مورد توجه قرار گیرد. " مقامات ترک به این اصل پی برده اند که با حمایت نکردن از خواست های ستیزه جویانه امریکا نیز می توانند همچنان به توسعه اقتصادی دست یابند. ترکیه اگر چه از نظر سیاست های خارجی شباهت هایی با امریکا دارد، اما تلاش می کند که با استفاده از قدرت نرم به این سیاست ها دست یابد". این مهم بار دیگر هنگامی که مقامات ایران، ترکیه و برزیل قرارداد مبادله سوخت را به امضاء رساندند برای امریکا آشکار شد. ترکیه در حال حاضر در حال گسترش روابط خود با کشورهای منطقه است و وزیر خارجه ترکیه نیز اعلام کرده است" حزب عدالت و توسعه" به دنبال ایجاد خاورمیانه ای خالی از تنش است که در آن کشورها به راحتی با یکدیگر به مبادله بپردازند و در سایه این مبادلات انسجام و امنیت خاور میانه را تضمین کنند. " این اهداف مورد تایید امریکا نیزمی باشند اما امریکا سعی دارد با استفاده از قدرت سخت چنین برنامه ای را دنبال کند نه قدرت نرم. و البته در همین جاست که راه ترکیه از امریکا جدا می شود و به ترکیه اجازه می دهد از مدار کشورهای سرسپرده امریکا خارج شود. در پایان کینزر به امریکاییان توصیه می کند" از این دیدگاه جدید به تحولات ترکیه نظر کنند و درمورد ایران نیز سیاست های خود را تغییر دهند." سرویس بین الملل فردا- مهدی کتابنده
۰

دیدگاه تان را بنویسید