خاتمی: تحقق صلح تنها بر پايه عدالت
رئیس جمهور سابق کشورمان در دانشگاه مکزیک سخنرانی کرد.
بنیاد باران:سيد محمدخاتمي در دانشكده سن لوئيس پوتوسي مكزيك گفت:صلح جز بر پايه عدالت استوار نخواهد ماند. رئيس مؤسسه بين المللي گفتوگوي فرهنگها و تمدنها در كنفرانس "گفت و گو براي صلح،از گفت و گوي فرهنگ ها و تمدن ها تا ائتلاف براي صلح بر پايه عدالت" كه در دانشكده سن لوئيس پوتوسي مكزيك برگزار شد، طي سخناني گفت:انسان موجودي تاريخي است و تاريخ عبارت است از تحولاتي كه لحظه به لحظه در ذهن و زندگي بشر رخ ميدهد. اما شرايط كنوني جهان امروز با گذشته متفاوت است و تحولات در اين جهان گستردهتر، سريعتر و عميقتر كه در نظم و نظام ارتباطات پيش آمده و در كمتر از دو دهه چهره جهان را به صورت شگفتانگيزي تغيير داده است. خاتمي در ادامه اظهار داشت:اين تحول سبب شده است كه اقليمهاي گوناگون ديني، فرهنگي و اجتماعي به حكم ضرورت تكنولوژي در كنار يكديگر و در ارتباط نزديكتر با هم قرار گيرند و سرنوشت اقوام و ملتها به هم گره بخورند. اين تحولات بشر را به اين صرافت انداخته است كه به مرحلهي جهاني شدن (globalization) وارد شدهايم. گرچه هنوز تعريف مشتركي از جهاني شدن در دست نيست و ابعاد و ماهيت و آثار آن نامشخص است،اما نميتوان
انكار كرد كه با وضعيت تازهاي روبهرو هستيم كه بايد آن را شناخت و با آن كنار آمد؛ و نبايد از تلاش نافرجام قدرتهاي اقتصادي و اطلاعاتي و سياسي مسلط كه به بهانه جهاني شدن ميكوشند تا خواست و منافع خود را به عنوان همان واقعيت در حال وقوع بر بشر تحميل كنند، هراسيد، گرچه بايد نسبت به آن هوشيار بود. در عين حال بايد به فرصتهاي جديدي كه در اين همسايگي جديد ملل، مذاهب، فرهنگها و تمدنها به وجود آمده است به جد انديشيد. وي در ادامه افزود:اكنون تنوع و تكثر فرهنگها و تمدنها و ملتها واقعيتي است كه از قضا در عصر جهاني شدن و بالا گرفتن بحث در اين مورد، تنوع فرهنگها و دلبستگيهاي خاص قومي و فرهنگي هم نيرومندتر ميشود. اين تنوع و تكثر از يك سو و توان دمافزون تكنولوژي كه بيش از گذشته فشردگي و در هم تنيدگي مكان، زمان و فضا را در پي داشته است از سوي ديگر ما را در موقعيت حساس قرار ميدهد كه ميتواند به زندگي برخوردار و صلحآميز آدميان بيانجامد و هم ميتواند به جنگ و نزاع بدفرجامي منتهي شود كه آثار آن از آنچه در قرون گذشته شاهد بوديم ويرانگرتر باشد. خاتمي با تاكيد بر اين نكته كه اگر خواستار صلح، توسعه، عالت و آزادي
براي همه بشريت هستيم بايد همدلي، تفاهم و گفتگو را مبناي ارتباط ميان انسانها قرار دهيم؛ ضرورتي كه اساس گفتوگوي فرهنگها و تمدنها است كه مورد اقبال جامعه بشري و بهخصوص نخبگان عالم قرار گرفت،گفت: امروز نميتوان از پديده وحشتناك توسل به زبان خشونت و زور و ترور در آغاز هزاره سوم ميلادي به آساني گذشت. چيرگي زبان خشونت و ترور حاكي از شكست زبان گفتوگو، مدارا و تفاهم در مناسبات انساني و اجتماعي است. زبان خشونت ذهن انسان را به بنبست ميكشاند و به نوبهي خود پديدهي خشونت را در جهان ريشهدارتر و گستردهتر ميكند. براي كاهش اين موقعيت هراسانگيز جهاني از كجا آغاز كنيم. رئيس جمهور پيشين كشورمان با بيان اينكه محبت وديعه الهي در نهاد آدمي است و بر اين اساس شالوده ارتباط انسان با خدا، انسان با جهان و انسان با انسان محبت است، تصريح كرد: امروز بشر خسته از جنگ، تبعيض، نامهرباني و كشتار بيش از هميشه نيازمند اين لطيفه انساني و الهي است كه معتقدان همه دينها نيز در آن مشترك اند. محبت اساس اديان الهي است. هرچند كه با كمال تاسف در طول تاريخ با برداشتهاي نارواي بشري و غلبه تعصبهاي كور، از دين نيز ابزاري براي توجيه
نامردميها در جهت تنگ كردن زندگي بر انسانها ساخته شده و درست برخلاف خواست خداوند و پيامبران او از دين بهرهبرداري سوء شده است، چنانكه زورمندان و سلطهگران كوشيدهاند از فلسفه، هنر و علم نيز در جهت مطامع خود سوءاستفاده كنند. رئيس مؤسسه بين المللي گفتوگوي فرهنگها و تمدنها با بيان اين موضوع كه امروز اگر سخن از گفتوگوي فرهنگها و تمدنها ميشود به اين منظور است كه زبان محبت، تفاهم و خرد را جايگزين زبان خشم و خشونت و زور كنيم. گفتوگو ابزار و راه ابزار محبت و مفاهمه و عقلانيت است،عنوان داشت:در اين زمينه بايد به نقاط مشترك جوهري و اميدبخش تكيه كرد و از امور تفرقهزا و دوركننده كه نه در جوهر دينها و فرهنگها، بلكه در برداشتهاي تاريخي و فرقهاي و غلبه تعصب بر انصاف و نيز در سودانگاري محض ريشهدارد، پرهيز كرد. خاتمي با طرح پرسشهاي اساسي دربارهي اديان آسماني همچون يهودي و مسيحي افزود: چه تفاوت بزرگي است ميان دين حضرت موسي (ع) كه نه تنها براي آزادي و رهايي بنياسراييل از بيداد فرعون، بلكه براي نجات نوع بشر از بردگي و رساندن او به عدالت قيام ميكند و برداشت خشونتزا و نژادپرستانهاي كه منجر به آوارگي يك
ملت مظلوم از سرزمين خود يا كشتار و سركوب دائم او در داخل سرزمينش ميگردد. چه فاصله زيادي است ميان آموزشهاي حضرت مسيح طرفدار عشق، زيبايي و محبت با برداشت وحشتناك اسقف داستان برادران كارامازوف كه داستايوفسكي او را مفتش بزرگ ميخواند و هم او از توهمات شيطاني در مباحثه فرضي ميان مسيح و شيطان حمايت ميكند. يا آنچه مدعيان پيروي از حضرت عيسي مسيح به صورت جنگ پيشدستانه و جنگي كردن فضاي بينالمللي در مسير بسط سلطه نارواي خود ارايه ميكنند؟ و چه تفاوت عظيمي است ميان اسلام كه سورههاي قرآن آن و همه مناسكش با بسمالله الرحمن الرحيم آغاز ميشود و از ميان همه اسماء و صفات حضرت حق رحمانيت و رحيميت او برجسته ميشود و آن تلقي تنگنظرانه وحشتآفرين از اسلام كه هركس و هر چيز كه با توهمات و تعصبهاي آن ناسازگار باشد، باطل و كافر ميداند و فرمان كشتار زنان، مردان و كودكان بيگناه را به نام جهاد در راه خدا صادر ميكند. خاتمي در ادامه افزود: بايد به محبت كه كلمه مشترك همهي پيامبران و مصلحان جهان است بازگشت، اما از ياد نبريم كه محبت و صلح و تفاهم تنها با اندرز و تكيه بر روياها و بدون توجه به عوامل عيني و واقعي كه موجب خشونت
و نفرت شده است، تحقق نمييابد. بدون ترديد بيعدالتي حاكم بر عالم و آدم خود مهمترين عامل پديد آمدن اين وضعيت ناگوار است. وي همچنين تاكيد كرد:وقتي در اين جهان كمتر از 15% مردم از بيش از 80% امكانات استفاده ميكنند و در ميان همان 15% هم تبعيض وجود دارد، هنگامي كه گرسنگي و فقر و آوارگي و بيماري هنوز مشكل بزرگ بخشي از جامعهي جهاني است، وقتي كه هنوز شاهد انبوه انسانهايي هستيم كه از خانه و كاشانهي خود آواره ميشوند و در اردوگاهها به دنيا ميآيند و زندگي ميكنند و همان جا ميميرند و هنگامي كه هنوز در بخش مهمي از عالم مستبدان فاسدي حكمراني ميكنند كه اغلب مورد حمايت قدرتهاي مدعي آزادي و دموكراسي نيز هستند. زماني كه سيستمهاي سياسي و اقتصادي و اطلاعاتي حاكم بر روابط بينالمللي از ارزشهاي اخلاقي و عدالت تهي است، آيا رواج كينتوزي و خشم نامنتظر خواهد بود؟ خاتمي در ادامه سخنراني خود در دانشكده سن لوئيس پوتوسي مكزيك گفت: پس از طرح پيشنهاد گفتوگوي تمدنها در مجمع عمومي سازمان ملل در سال 1999 و تصويب آن به اتفاق آرا و تعيين سال 2001 به عنوان سال گفتوگوي تمدنها و فرهنگها با كمال تاسف در همان سال شاهد حادثهي
تروريستي 11 سپتامبر و به دنبال آن امنيتي و جنگي شدن فضاي جهان بوديم كه شرق و غرب را در دلهره فرو برد. در همان زمان در تكميل طرح گفتوگوي تمدنها پيشنهاد ائتلاف براي صلح در مقابل طرح وحشتناك ائتلاف براي جنگ را دادم و تاكيد كردم صلح جز بر پايهي عدالت استوار نخواهد شد و ائتلاف براي صلح بر پايهي عدالت پيشنهادي بود كه در فضاي رعبانگيز جنگ و خشونت و ترور ناشنيده ماند و هماكنون نيز راه نجات را در جدي گرفتن آن ميدانم و اعلام ميكنم كه عدالت گمشده بشر است كه مورد تاكيد و خواست همهي اديان الهي و همهي مصلحان و متفكران خيرخواه تاريخي و اساسيترين نياز و درخواست انسان در هميشه و همه جا بوده است. محمد خاتمي با بيان اينكه در قرآن كريم هدف اصلي از بعثت همه پيامبران و فرو فرستادن كتاب و ارائهي منطق خردبنيادي را كه درست را از نادرست و حق را از باطل متمايز ميكند،اظهر داشت: قيام مردم به قسط ميداند و جامعهي مطلوب انساني را در صورتي الهي ميداند كه برخوردار از عدل و قسط باشد و طرفه اينكه اعلام ميكند كه پيامبران و مصلحان فقط و فقط معلمان و مربيانند و آن كس كه بايد برپاكننده داد و نگاهبان آن باشد، خود آدمي است.
يعني جامعهي مطلوب جامعهاي است مركب از مردماني آگاه و مصمم كه خود عدل را بخواهند و براي استقرار آن تلاش كنند و به نگاهباني از آن بكوشند. رئيس بنياد باران با بيان اينكه عدل از مهمترين موضوع تأمل و بحث فيلسوفان و متفكران بزرگ تاريخ بشري بوده است،افزود: افلاطون كتاب مهم Politea خود را با پرسش از عدل آغاز ميكند و در پاسخ به آن است كه بناي بلند مابعدالطبيعه و نظام سياسي مورد نظر خود را برپا ميكند و پس از او نيز پرسش از عدل و پاسخ به آن وجهه همت فيلسوفان قرار گرفته است. عدل گرچه مطلوب بشري است، اما شايد ديريابترين گوهري باشد كه به چنگ ميآيد. در حكمت معنوي ما مسلمانان عدل عبارت است از اينكه هر چيز در جاي خود قرار گيرد و حق هر ذيحقي ادا شود و اگر انسان موجودي است آگاه و مختار، مهمترين حق او حق حاكميت بر سرنوشت خويش است. امروز اگر خواستار صلح هستيم و اين صلح بر پايهي عدالت استوار ميشود مهمترين حقي كه بايد مورد اهتمام قرار گيرد اين حق آشكار و غير قابل ترديد آدميان در همه جا و همه حال است. خاتمي در ادامه افزود:در عرصه حيات اجتماعي كمهزينهترين و پرفايدهترين راهكار عملي شدن اين حق، استقرار مردمسالاري
است، تا روزي كه حكومتهاي مستبد و غيرمتكي بر ارادهي مردم در گوشه و كنار عالم وجود دارد بايد در حسرت استقرار عدالت رنج برد. استقرار حكومتهاي مردمسالار، حكومتهايي برآمده از ارادهي مردم، مسوول در برابر مردم و تحت نظارت مستمر مردم و نهادهاي مردمي مصداق عالي عدالت اجتماعي است. حكومتهايي كه اعتلا و پيشرفت و توسعه و تامين نيازهاي واقعي جامعه را وجهه همت خود قرار دهند. اما كار عدالت با استقرار حكومتهاي دموكراتيك به پايان نميرسد. بلكه در جهان به هم پيوسته امروز در عرصهي بينالمللي نيز در صورتي عدالت مستقر ميشود كه شاهد پديد آمدن جامعهي مدني جهاني و نوعي دموكراسي بينالمللي باشيم. وي در ادامه عنوان كرد:در اين دموكراسي، مبنا و سنگ بنا ملتهاي آزاد و مستقل و داراي حكومتهاي مردمي و داراي حق برابر در عرصهي جهاني هستند و بر اين اساس است كه بايد شاهد تحول بنيادي در نظامها و سازمانهاي بينالمللي به نفع اين حق ملي و حق بينالمللي باشيم. سيد محمد خاتمي در ادامه سخنان خود گفت: امروز همه خيرخواهان جوامع مختلف بايد منادي چنين مرام و روشي باشند و دست در دست هم بكوشند تا ابتدا افكار عمومي يا بخشهايي از آن را از
سلطهي زورمداران خشونتگرا نجات دهند و آنان را از عرصه ذهن و احساس مردم جهان منزوي كنند و امكان توسل به زور با فريب و افسون كردن افكار عمومي را از آنان بگيرند و سپس در جهت استقرار عدالت در همهي عرصههاي ملي و بينالمللي و دستيابي به صلحي پايدار همكاري كنند. رئيس جمهور پيشين كشورمان در انتهاي سخنراني خود در دانشكده سن لوئيس پوتوسي مكزيك تاكيد كرد: گفتوگوي فرهنگها و تمدنها تنها به بحثهاي تئوريك نميپردازد، بلكه خواهد كوشيد كه در جهت تحقق عدالت و پيشبرد آزادي در عرصه جهاني و حذف زور و خشونت و تبعيض نيز به همت همهي خيرخواهان جهان راهكارهاي عملي ارايه دهد. مهم اين است كه اين راهبردها و راهكارها «مساله محور» باشند و دردها و آلام امروز بشريت موضوع گفتوگوها باشند و بيش از دولتها، نهادهاي مدني و سازمانهاي معتبر بينالمللي به امر گفتوگو و اولويت آن اهتمام ورزند. گفتوگوي فرهنگها و تمدنها نه فرجام، كه آغاز راه پيش روي ما است؛ در اين راه گامي فراپيش گذاريم.
دیدگاه تان را بنویسید