مرثيهاي براي «رگ» ايراني!
رسول بهروش
1-برنامه هفته گذشته نود دو مهمان ويژه و تازهوارد داشت. اشكان دژآگه و رضا قوچاننژاد كه بعد از سالها زندگي و بازي كردن در اروپا اخيرا به عضويت تيم ملي كشورمان درآمدهاند، براي نخستينبار بر صفحه تلويزيون دولتي كشورمان ظاهر شدند و در يك رسانه فراگير به سوالات مطرح شده پاسخ دادند. بچههايي كه خيليها در قبال ورودشان به كشور به بهانههايي مثل بوميگرايي يا قباحت خالكوبي(!) دست به مقاومت ميزدند و كارشكني ميكردند، روبهروي عادل فردوسيپور نشستند و با زبان شيرين پارسي از انگيزههاي بالايشان براي خدمت به خاك پدري سخن گفتند. در سرزميني كه شوربختانه خيلي از اهالياش حتي بعد از يك سفر كوتاهمدت خارجي هم وانمود ميكنند در حرف زدن به زبان مادري دچار مشكل شدهاند و اين اتفاق را نوعي «ارزش» به شمار ميآورند، تكلم شيوا و روان پارسي توسط دو ستاره تازه فوتبال ايران كه ساليان طولاني در فرنگستان به سر بردهاند واقعا جاي ستايش و خشنودي دارد؛ به ويژه در مورد خانوادههايشان كه بعد از مهاجرت نيز در پروسه تربيت آنها اين بخش مهم از فرهنگ زادگاهشان را به دست فراموشي نسپردهاند. با تمام اينها اما، اولين نمايش تلويزيوني دژآگه و گوچي آنقدرها هم خالي از تلنگرهاي خاص و نكات شوككننده نبود. شايد مهمترين لحظه اينچنيني نود، جايي بود كه رضا قوچاننژاد در تشريح تصاوير مربوط به درگيري فيزيكياش در اروپا ناخواسته توضيح بحثبرانگيزي ارايه داد: «اينجا ديگر آن رگ ايراني من بالا زد و به حساب طرف رسيدم.» 2-شايد بهترين داوران براي ارزيابي و قضاوت پيرامون مسايلي كه در چارچوب يك فرهنگ خاص رخ ميدهد، آناني باشند كه از خارج از اين دايره به حوادث و رويدادهاي آن نگاه ميكنند؛ آنها كه بدون غرض و تكلف و بيآنكه خواسته باشند با حفظ ظاهر مصلحت كسي را تامين كنند، پرده از حقيقت برميدارند. يكي مثل قوچاننژاد از چنين فضايي ميآيد. او امروز براي نخستين بار بعد از 20 سال به خاك پدرياش بازميگردد و پيش از اينكه كليشههايي مثل «ما بهترين و خوشحالترين مردمان دنيا هستيم» را فرا بگيرد، بخشي از ذهنيت ساخته شده از ايرانيان در سطح جهان را براي همميهنانش سوغات ميآورد. گوچي كنش غريزياش را نشان داده و رفته و حالا اختيار با ماست كه چه واكنشي به اين اتفاقات نشان بدهيم. ميتوانيم تكذيب كنيم و همه چيز را محصول سياهنماييهاي اجنبي جماعت به حساب بياوريم. از اين سادهتر، حتي ميتوانيم از بيخ و بن زير همه چيز بزنيم و خوشبينانه ادعا كنيم نيت گوينده چيز ديگري بوده، اما زبانش نچرخيده است. اين راههاي فرار طي تمام ساليان گذشته پيش رويمان باز بوده و معمولا هم از آنها استفاده كردهايم. شايد اگر بنا بود گام برداشتن در اين مسير دردي از ما درمان كند، تا به حال همه مشكلاتمان علاج شده بود، اما نتيجه همه اين چشمبستنها و به تاخت سمت «عليچپ» رفتنها چه چيزي غير از پديد آمدن وضعيت اسفبار و بغرنج امروز بوده است؟ وقتي خونينترين حادثهها هرروز از شانههاي مردمان ما بالا ميروند، وقتي فقط در يك شهر نزديك به پايتخت در كوتاهترين زمان ممكن سه قهرمان پرورشاندام، وزنهبرداري و دوچرخهسواري به سبوعانهترين شكل ممكن مثله ميشوند و به قتل ميرسند، وقتي همين هفته گذشته يك راننده تاكسي در تهران به خاطر اختلاف 700 توماني (معادل 20 سنت آمريكا!) به دست مسافرش كشته ميشود و وقتي شارژ هزار توماني ايرانسل در همين مملكت از يك شهروند يك جنازه ميسازد و روي دست خانواده داغدارش باقي ميگذارد، چطور ميتوان نگران نبود؟ اگر هنوز غفلت چارهساز است، چه اشكالي دارد كه ما هم قربان صدقه «شيرينزباني» ناخواسته گوچي برويم؟ 3-بيترديد يكي از مهمترين ضرورتهاي امروز جامعه انديشمندان و آسيبشناسان اجتماعي بايد اين باشد كه بگردند و ببينند چطور فرهنگ صلحجوي ايراني از ديروز با شكوه و آشتيسازش به امروزي رسيده كه برخي آمار غيررسمي و تاييد نشده از رتبه اول كشورمان در درگيريهاي فيزيكي و خياباني حكايت ميكنند؟ اين رگ ايراني كه اكنون به اسمش دستي از آستين بازيكن خشمگين شده شاغل در اروپا بيرون ميآيد و گريبان انساني ديگر را ميدرد، در گذشتهاي نهچندان دور در كالبد «حسين امانت» ميتپيد كه با هوش و نبوغ سرشارش در 24 سالگي برج غرورانگيز آزادي را با آن شمايل درخشان و جهانياش بنا كرد و دنيا را به تحسين واداشت. اين رگ بدنام شده، پيشتر صاحبان خردمند و ممتاز پرشماري داشته كه هر يك به سهم خودشان مايه فخر ملك و ميهنشان بودهاند، از محمود حسابي كه در 25 سالگي دانشنامه دكتراي فيزيكش را با درجه عالي تكميل كرد تا شيخ اجل سعدي شيرازي كه جانمايه كلامش، هنوز هم شناختنامه صلحجويي يك قوم ديرپا و فرهيخته است. اين رگ پيشتر دستان ظريف و هنرمندي را به تكاپو انداخته كه به جاي قداره، مثل كمالالملك قلم به دست ميگرفتند و «خيال» را با جامه جادويياش به دنياي حقيقت پيوند ميزدند يا چونان علياكبر دهخدا سوي دو ديدهشان را پاي كاغذ و مركب هزينه ميكردند تا فرهنگ واژگان مردمانشان را گرد بياورند؛ گرچه اين روزها سايت علامه هم به سرنوشت تلخ «انسداد» مبتلا شده است! قرار بر غلو نيست، اما تاريخ را هم نميتوان كتمان كرد. در قبال اين دگرگوني تلخ و تدريجي دو راه بيشتر وجود ندارد؛ يكي تسليم و رضا و ديگري تحقيق و مقاومت. اينكه چرا كار به اينجا كشيد، اينكه سهم هر كدام از حوزههاي اجتماعي و اقتصادي و فرهنگي و سياسي در پديد آمدن مشكلاتي از اين دست چيست و اينكه معضل بزرگ و غولآسايي را كه آرامآرام جانگرفته و امروز بيرحمانه از ديگران جان ميگيرد را چطور ميتوان ذره ذره از بين برد، محتاج وجداني بيدار و چشماني باز است. اگر نه، همچنان محكوم خواهيم بود به اندوه و تنها همين. 4-كاش به جاي اين رگ ايراني كه امروز بالا آمدنش دعوا راه مياندازد، دوباره روزي از راه برسد كه لژيونرهاي فرهنگ ما در خارجه، تابلوفرشهاي حيرتانگيز ايراني و اخلاق خجسته آريايي باشند. بازيابي اين اعتبار شايد سخت باشد و شايد خيلي طول بكشد، اما در نوع خودش يك ماموريت مهم و مغفول مانده ملي است كه تكتك ما در آن سهم داريم؛ فرد به فرد. منبع: روزنامه گل
دیدگاه تان را بنویسید