زمینلرزه‌های اخیر شرق تهران در سه نقطه مختلف | احتمال وقوع زلزله بزرگ‌تر در تهران

 مدیر بخش زلزله مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با تشریح جزئیات زمینلرزه‌های اخیر شرق تهران، گفت: از عصر روز گذشته تاکنون سه زمینلرزه با بزرگای ۲.۶، ۲.۸ و ۳ در محدوده شرقی تهران به ثبت رسیده است که در نقاط مختلفی از این محدوده مکان‌یابی شده‌اند.

دکتر علی بیت‌اللهی در گفت‌وگو با ایسنا، در خصوص زمینلرزه‌های اخیر شرق تهران، اظهار کرد: نخستین زمینلرزه ساعت ۱۷:۴۳ روز گذشته شنبه ۲۳ آبان رخ داد که بزرگای آن کمتر از ۳ بود. با توجه به بزرگای کم این زمینلرزه، احتمالا فقط در مجاورت کانون آن، در بخش انتهایی شرق تهران و خارج از محدوده شهری، به‌صورت خفیف احساس شده و ممکن است بسیاری از افراد نیز آن را احساس نکرده باشند.

وی افزود: پس از آن، زمینلرزه دیگری با بزرگای ۲.۶ و در عمق ۸ کیلومتری زمین به ثبت رسید که بر اساس گزارش مرکز لرزه‌نگاری کشوری، در محدوده گسل «شمال تهران» و منطقه لواسان مکان‌یابی شده است. البته در زمینلرزه‌های کوچک، احتمال خطا در تعیین دقیق محل وقوع زلزله وجود دارد.

بیت‌اللهی ادامه داد: امروز نیز زمینلرزه دیگری در ساعت ۷:۲۸ صبح رخ داد و در ادامه، زمینلرزه دیگری در حدود ساعت ۱۴:۰۲ امروز ۲۴ آبان در همان محدوده شرقی تهران، اما در بخش جنوبی‌تر و در محدوده‌ای نزدیک به گسل «قصر فیروزه» و بالای پارک سرخه‌حصار، مکان‌یابی شد.

مدیر بخش زلزله مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با اشاره به ساختار گسلی شرق تهران، تصریح کرد: اگر به نقشه گستره این منطقه توجه کنیم، مشاهده می‌شود که شرق تهران دارای ساختارهای گسلی گسترده، موازی و متعددی است. این ساختارها از گسل ایوانکی در بخش جنوبی آغاز می‌شوند، به سمت گسل قصر فیروزه امتداد پیدا می‌کنند و در ادامه به گسل شمال تهران و ارتفاعات شمالی منطقه لواسان و گسل مشا می‌رسند.

وی با بیان اینکه شرق تهران از مناطق لرزه‌خیز پایتخت به شمار می‌رود، گفت: بخش عمده‌ای از فعالیت‌های لرزه‌ای تهران در همین محدوده شرقی رخ می‌دهد و با توجه به پراکندگی زمینلرزه‌های اخیر و بزرگای کم آنها می‌توان این رخدادها را در چارچوب ویژگی‌های عمومی لرزه‌ای منطقه ارزیابی کرد.

بیت‌اللهی درباره احتمال وقوع زمینلرزه‌ای با بزرگای بیشتر در این محدوده، اظهار کرد: اساسا پیش‌بینی وقوع زلزله بزرگتر بر اساس این زمینلرزه‌ها امکان‌پذیر نیست و در شرایط فعلی نمی‌توان درباره وقوع یک زلزله بزرگتر اظهارنظر قطعی کرد. مگر اینکه در ساعات آینده، تداوم تنش و ادامه این رخدادها به وقوع زمینلرزه‌هایی با بزرگای بیشتر منجر شود که در آن صورت، لازم است مردم و مسئولان با هوشیاری بیشتری شرایط را دنبال کنند.

وی افزود: معمولا تنش‌ها و رخدادهایی در حد این خرده‌لرزه‌ها عادی تلقی می‌شوند، اما اگر روند زمینلرزه‌ها افزایشی باشد و بزرگای آنها به‌تدریج بیشتر شود، باید موضوع را جدی‌تر دنبال کرد و سطح هوشیاری را افزایش داد.

مدیر بخش زلزله مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با اشاره به اینکه سه زمینلرزه مورد بحث دارای بزرگای ۲.۶، ۲.۸ و ۳ بوده‌اند، اظهار کرد: این زمینلرزه‌ها در امتداد شمال به جنوب و در محدوده شرقی تهران پراکنده شده‌اند و همگی در یک نقطه یا روی یک خط گسلی واحد متمرکز نیستند. هر یک از این رخدادها در محدوده یکی از ساختارهای گسلی منطقه مکان‌یابی شده‌اند، هرچند در زمینلرزه‌های کوچک نمی‌توان به دلیل احتمال خطای مکان‌یابی، با قطعیت درباره گسل مسبب اظهارنظر کرد.

وی با بیان اینکه از این رخدادها می‌توان دو نکته مهم را نتیجه گرفت، گفت: نخست اینکه نیمه شرقی تهران و محدوده‌های شرقی پایتخت از نظر لرزه‌ای فعال هستند و گسل‌های فعالی در این منطقه وجود دارد. بنابراین لازم است هرگونه فعالیت لرزه‌ای، حتی زمین‌لرزه‌های کوچک، به‌دقت پایش، ثبت و گزارش شود و نسبت به آن‌ها حساسیت کارشناسی و مدیریتی وجود داشته باشد.

بیت‌اللهی ادامه داد: در برخی مناطق ایران مشاهده شده است که زمینلرزه‌های کوچک در ادامه به وقوع یک زمینلرزه بزرگتر منجر شده‌اند. البته در شرق تهران نیز طی سال‌های متمادی رخدادهایی از این دست را تجربه کرده‌ایم که بدون وقوع زمینلرزه بزرگتر ادامه یافته‌اند، اما از نظر مدیریت بحران و نگاه کارشناسی، ضروری است همواره احتمال وقوع سناریوهای نامطلوب نیز مورد توجه قرار گیرد.

وی در خصوص ارتباط زمینلرزه‌های اخیر با یکدیگر توضیح داد: با بررسی نقشه‌های مکان‌یابی، مشاهده می‌شود که یکی از زمینلرزه‌ها در محدوده گسل شمال تهران و دیگری در محدوده گسل قصر فیروزه قرار گرفته است. فاصله این دو محدوده بر اساس بررسی نقشه حدود ۱۰ کیلومتر است و گسل قصر فیروزه در بخش جنوبی‌تر و به موازات گسل شمال تهران قرار دارد.

این محقق حوزه مخاطرات با تاکید بر اینکه زمینلرزه سوم نیز که جدیدترین رخداد ثبت‌شده است، در محدوده پارک سرخه‌حصار و در بخش جنوبی‌تر، به سمت گسل ایوانکی، مکان‌یابی شده است، یادآور شد: این سه زمینلرزه در یک نقطه متمرکز نیستند و دستکم بر اساس مکان‌یابی‌های انجام‌ شده، می‌توان آنها را رخدادهایی با پراکندگی مکانی متفاوت در نظر گرفت.

مدیر بخش زلزله مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی تأکید کرد: با این حال، به دلیل احتمال خطا در مکان‌یابی زمینلرزه‌های کوچک، نمی‌توان با قطعیت گفت که این رخدادها حتما روی سه گسل مجزا اتفاق افتاده‌اند. آنچه مشخص است، پراکندگی قابل‌توجه آنها در محدوده‌ای حدود ۱۵ کیلومتر در امتداد شمال به جنوب شرق تهران است.

بیت‌اللهی در پاسخ به پرسشی درباره احتمال ارتباط زمینلرزه بعدازظهر با فعالیت گسل ایوانکی یا گسل قصر فیروزه نیز گفت: با توجه به محل مکان‌یابی این زمینلرزه، احتمال ارتباط آن با فعالیت ساختارهای گسلی این محدوده وجود دارد و به نظر می‌رسد محل رخداد به بخش شمالی‌تر گسل ایوانکی و محدوده نزدیکتر به گسل قصر فیروزه مربوط باشد؛ با این حال، برای تعیین دقیق گسل مسبب باید محدودیت‌های مربوط به مکان‌یابی زمینلرزه‌های کوچک را نیز در نظر گرفت.

بیت‌اللهی درباره احتمال ارتباط زمینلرزه اخیر با گسل ایوانکی یا قصر فیروزه توضیح داد: بر اساس بررسی فاصله محل وقوع این زمینلرزه با گسل ایوانکی، کانون زلزله حدود ۱۰ کیلومتر در شمال این گسل قرار دارد؛ بنابراین، با توجه به این فاصله و بر اساس گزارش مرکز لرزه‌نگاری کشوری، نمی‌توان گسل ایوانکی را در وقوع این زمینلرزه دخیل دانست و احتمالا این رخداد به ساختار گسلی دیگری در محدوده موردنظر مربوط است.

وی افزود: نکته دیگری که باید به آن توجه داشت، تفاوت در گزارش‌های مراکز مختلف لرزه‌نگاری درباره محل وقوع زمینلرزه‌ها است. برخی از همکاران، گزارش‌های مراکز لرزه‌نگاری بین‌المللی را نیز مبنای بررسی قرار می‌دهند، در حالی که معمولا میان این مراکز در تعیین موقعیت کانون زمین‌لرزه اختلاف‌هایی وجود دارد. برای مثال، ممکن است یک مرکز لرزه‌نگاری در آلمان، سایر کشورهای اروپایی یا آمریکا، محل وقوع همان زمینلرزه را با چند کیلومتر و حتی تا ۱۰ کیلومتر جابه‌جایی به سمت شمال یا جنوب گزارش کند. این میزان اختلاف در تعیین موقعیت کانون زمینلرزه‌های بسیار کوچک، امری طبیعی و قابل انتظار است و باید هنگام بررسی و تحلیل محل وقوع این نوع زمینلرزه‌ها، احتمال خطای مکان‌یابی و تفاوت گزارش مراکز مختلف لرزه‌نگاری را در نظر گرفت.