نشست چهارجانبه ایران، پاکستان، ترکیه، عربستان در تهران

 سفر امروز مقامات کشورهای پاکستان، عربستان و ترکیه به ایران، آن هم درست در بحبوحه تشدید تنش‌ها و افزایش قیمت نفت، پیام‌های قابل‌توجهی را با خود به همراه دارد. کارشناسان معتقدند که این سه کشور در تلاش‌اند تا تنش‌های منطقه‌ای را کاهش دهند و از کمک‌های ایران برای ایجاد ثبات در غرب آسیا بهره‌مند شوند.

گروه بین‌الملل خبرگزاری فارس؛ جنگ آمریکا علیه ایران به‌وضوح به کشورهای منطقه نشان داد که نمی‌توانند به وجود پایگاه‌های آمریکا در خاک خود برای تأمین امنیتشان امید ببندند. 

در این میان، به نظر می‌رسد تلاش‌هایی برای پیگیری «سیاست‌های امنیت درون‌زای منطقه‌ای» از سوی کشورهای منطقه آغاز شده است. مسئولان ایرانی بارها تأکید کرده‌اند که امنیت و ثبات منطقه‌ای نه از طریق دخالت آمریکا، بلکه با مشارکت و همکاری کشورهای منطقه میسر می‌شود و لازم است سازوکارهایی برای تعمیق این همکاری‌ها ایجاد شود.

اکنون حدود ۸ ماه از آغاز جنگ آمریکا علیه ایران می‌گذرد، سطح تنش‌ها در منطقه همچنان رو به افزایش است و مهم‌تر از همه، درگیری‌های بین عربستان و یمن هم وارد فاز تازه‌ای شده است. 

در این بین، زمزمه‌هایی در مورد احتمال شروع دوباره درگیری‌های بین آمریکا و اسرائیل با ایران نیز به گوش می‌رسد. انتشار این اخبار برای چندمین بار بازارهای انرژی را با تلاطم مواجه کرده و حتی قیمت نفت را هم در مقطعی به ۱۱۷ دلار رسانده است. در چنین شرایطی، سفر مسئولان سه کشور عربستان، پاکستان و ترکیه معنای ویژه‌ای به خود گرفته است.

بنا بر گفته سخنگوی وزارت خارجه ایران اسماعیل بقایی، نشست بین مسئولان ایرانی با مسئولان عربستان، ترکیه و پاکستان به ابتکار عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و در سفر اخیر او به تهران مطرح شده است و سپس با نظر مساعد ایران، مقدمات این سفر فراهم شده است.

قرار است امیر خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، فرمانده ارتش پاکستان عاصم منیر و ابراهیم کالین، رئیس دستگاه اطلاعاتی ترکیه، در نشستی چندجانبه با رئیس‌جمهور و همچنین دبیر شورای امنیت ملی ایران دیدار و گفت‌وگو کنند.

امنیت منطقه‌ای؛ محور مهم گفت‌وگوها

ترکیب مقامات اعزامی به ایران نشان می‌دهد که گفت‌وگو در مورد امنیت منطقه و تلاش برای کاهش تنش‌ها موضوع اصلی این نشست چهارجانبه خواهد بود. سخنان علی باقری کنی، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، هم به نوعی این گمانه‌زنی‌ها را تأیید می‌کند.

باقری هدف از سفر این مقامات و برگزاری نشست مشترک را پیشبرد ایده تأمین امنیت منطقه توسط کشورهای منطقه و الگوبرداری از تجربه موفق ایران در جنگ تحمیلی سوم عنوان کرده است. 

وی تأکید کرده که «سیاست راهبردی جمهوری اسلامی ایران این است که امنیت منطقه باید توسط کشورهای منطقه تأمین و تضمین شود. هرگونه دخالت و نفوذ بیگانگان که در رأس آن‌ها رژیم آمریکا قرار دارد و همچنین نقش‌آفرینی رژیم نامشروع صهیونیستی در هر سطحی، مخل امنیت و ثبات منطقه است.» 

باقری نشست چهار کشور در تهران را گامی مؤثر و مهم در فرایند شکل‌دهی به امنیت درون‌زای منطقه‌ای توصیف کرده است.

اسماعیل بقایی هم با اشاره به سفر مسئولان این سه کشور به ایران تأکید کرده که تهران از تلاش کشورهای منطقه برای توسعه سازوکارهای امنیتی بر اساس منافع و دغدغه‌های خودشان استقبال می‌کند. 

او گفته که «به نظر ما، این که کشورهای منطقه به دنبال ایجاد یا دست‌کم تأمل در سازوکارهای امنیتی منطقه‌ای بر اساس منافع و دغدغه‌های خودشان هستند، امر خوبی است.» وی تصریح کرده که «این نشست می‌تواند مقدمه‌ای برای کارهای بیشتر در جهت شکل‌دهی به امنیت درون‌زا باشد.»

ایران در طول چندین دهه بارها تأکید کرده که «امنیت منطقه جز با اراده و ملاحظات امنیتی کشورهای منطقه تأمین نخواهد شد» و حالا جنگ رمضان بیش از پیش، اهمیت این موضوع را به کشورهای منطقه ثابت کرده است. این کشورها به امید داشتن ثبات و امنیت بیشتر، خاک خود را در اختیار آمریکا قرار دادند، اما دیدند که نه‌تنها این کار، برایشان امنیتی به ارمغان نیاورد، بلکه برعکس، امنیتشان را هم به خطر انداخت.

کشورهای منطقه به دنبال کاهش تنش‌ها

«رائد قرملی» معاون وزارت خارجه عربستان در مصاحبه با الجزیره اعلام کرده که این سفر با هدف «کاهش تنش‌ها میان طرف‌های بحران» انجام می‌گیرد. او در شرایطی این اظهارنظر را مطرح کرده که کشورش هفته‌ها است هم در میدان سیاست و هم در میدان نبرد نظامی، به‌شدت با یمنی‌ها درگیر است و ضربات قابل‌توجهی هم از نیروهای مسلح یمن دریافت کرده است.

در این بین، به نظر می‌رسد مسئولان عربستانی در سفر به تهران در تلاش‌اند تا از کمک‌های ایران برای حل درگیری‌ها با یمن استفاده کنند.

قرملی در بخش دیگری از سخنان خود تأکید کرده که این سفر با هدف حمایت از راه‌حل‌های دیپلماتیک و حمایت از تلاش‌های قطر و پاکستان صورت می‌گیرد. 

پاکستان و قطر به عنوان میانجی‌های مذاکرات ایران و آمریکا در هفته‌های اخیر رایزنی‌های خود را تشدید کرده‌اند. مقامات این دو کشور در روزهای اخیر به ایران سفر کرده‌اند تا موضوع این گفت‌وگوها را پیگیری کنند. با این حال، به نظر می‌رسد همچنان این آمریکا است که با مانع‌تراشی در مسیر مذاکرات، مانع از رسیدن به یک راه‌حل دیپلماتیک می‌شود.

علاوه بر این، به گفته بقایی، سایر نگرانی‌های کلیدی امنیت منطقه، از جمله اقدامات اسرائیل، تحولات فلسطین و منطقه پیرامونی و لبنان هم مورد بحث و تبادل نظر قرار خواهد گرفت.

حالا امنیت منطقه به ایران و تعامل بیشتر با این کشور گره خورده است. حتی کارشناسان غربی هم معتقدند که جنگ آمریکا علیه ایران، اعتماد کشورهای منطقه به واشنگتن را به‌شدت کاهش داده و تمایل این کشورها برای گفت‌وگو و تعامل بیشتر با ایران را افزایش داده است. برخی از تحلیلگران تأکید کرده‌اند که کشورهای غرب آسیا چاره‌ای جز همبستگی و همکاری با یکدیگر برای تأمین امنیتشان ندارند و در این میان، این ایران است که می‌تواند نقش بسیار مهم و تعیین‌کننده‌ای را ایفا کند.