دست به دامان پکن

صبح نو: تشدید حملات انصارالله به اهداف راهبردی عربستان سعودی، هم‌زمان با گسترش درگیری‌ها در یمن، بار دیگر مسئله امنیت داخلی و هزینه‌های مداخله نظامی ریاض را به یکی از چالش‌های اصلی سیاست منطقه‌ای این کشور تبدیل کرده است.

گزارش‌ها درباره تلاش عربستان برای فعال کردن میانجیگری چین با هدف برقراری آتش‌بس با صنعا نیز در همین چارچوب قابل بررسی است هرچند جزئیات این درخواست و موضع نهایی طرفین هنوز مشخص نشده است.

تحولات تازه جنگ یمن نشان می‌دهد که ریاض بار دیگر با معادله‌ای دشوار روبه‌رو شده است، ادامه حمایت نظامی از نیروهای همسو با دولت مستقر در عدن و تلاش برای تغییر موازنه میدانی، از یک سو، و جلوگیری از گسترش حملات به زیرساخت‌های حیاتی و مراکز مهم عربستان، از سوی دیگر.

در روزهای اخیر، با تشدید درگیری میان نیروهای انصارالله و نیروهای مورد حمایت عربستان، دامنه تهدیدها علیه اهداف سعودی نیز گسترش یافته است ، وضعیتی که می‌تواند محاسبات امنیتی و سیاسی حاکمان ریاض را تحت تأثیر قرار دهد.

عملیات نیروهاى وابسته به عربستان با پشتیبانی هوایی بیش از صد جنگنده سعودی انجام شد. در مقابل، انصارالله حملات موشکی و پهپادی به اهدافی در عربستان، از جمله تأسیسات نفتی، فرودگاه‌ها و پایگاه‌های نظامی را در دستور کار قرار داد. به این ترتیب، جنگی که از نظر ریاض قرار بود به تثبیت موقعیت نیروهای مورد حمایت عربستان کمک کند، بار دیگر خطر گسترش درگیری به داخل خاک این کشور را افزایش داد.

در ادامه این روند، گزارش‌ها از حمله مرگبار به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض خبر دادند. بر اساس گزارش رویترز، حمله روز شنبه به این فرودگاه ۱۲ کشته و صدها مجروح بر جای گذاشت و در روز یکشنبه نیز مقام‌های ائتلاف از اصابت یک پرتابه به محدوده فرودگاه و رهگیری یک موشک کروز در نزدیکی آن خبر دادند. هم‌زمان، انصارالله هشدارهای خود به شرکت‌های هواپیمایی و مسافران درباره استفاده از فرودگاه‌ها و حریم هوایی عربستان را تکرار کرد.

اهمیت این تحولات برای عربستان فراتر از خسارت‌های مستقیم نظامی است. ریاض طی سال‌های گذشته تلاش کرده است با اجرای برنامه‌های اقتصادی و توسعه‌ای، سرمایه‌گذاری خارجی را جذب کند، گردشگری را گسترش دهد و تصویری باثبات از کشور ارائه دهد. تهدید فرودگاه‌های بین‌المللی، تأسیسات نفتی و مراکز مهم اقتصادی می‌تواند این تصویر را با چالش مواجه کند. حمله به فرودگاه ریاض و اختلال در فعالیت‌های پروازی، حتی اگر موقت باشد، نشان می‌دهد که گسترش جنگ یمن می‌تواند پیامدهایی مستقیم برای زندگی روزمره، رفت‌وآمدهای بین‌المللی و محاسبات اقتصادی عربستان داشته باشد.

برای کشوری که امنیت زیرساخت‌های نفتی، مسیرهای صادرات انرژی و مراکز اقتصادی آن اهمیت راهبردی دارد، ادامه چنین وضعیتی هزینه‌های قابل توجهی ایجاد می‌کند. هرچه دامنه تهدیدها گسترده‌تر شود، ریاض ناچار خواهد بود منابع بیشتری را به دفاع هوایی، حفاظت از تأسیسات حیاتی و مدیریت پیامدهای اقتصادی و امنیتی جنگ اختصاص دهد. در چنین شرایطی، مسئله فقط هزینه عملیات نظامی در خاک یمن نیست؛ بلکه هزینه حفظ امنیت در داخل عربستان و جلوگیری از سرایت بحران به دیگر حوزه‌های اقتصادی و منطقه‌ای نیز مطرح است.

تغییر محاسبات ریاض

در همین فضا، گزارش‌هایی درباره تلاش عربستان برای استفاده از ظرفیت دیپلماتیک چین به‌منظور میانجیگری میان ریاض و صنعا منتشر شده است. بر اساس خبری که در رسانه‌ها بازتاب یافته، عربستان آمادگی خود را برای بررسی آتش‌بس، از جمله توقف حملات نظامی و هوایی، به پکن اطلاع داده و صنعا نیز بر ضرورت اجرای تعهدات قبلی ریاض پیش از اعلام هرگونه آتش‌بس تأکید کرده است.

آنچه از مواضع رسمی چین روشن است، مخالفت پکن با گسترش جنگ و تأکید این کشور بر توقف درگیری‌ها و بازگشت به مذاکرات است. نماینده چین در سازمان ملل در اظهارات خود با اشاره به گسترش درگیری‌ها در یمن بر ضرورت آتش‌بس فوری و حل‌وفصل اختلافات از مسیر دیپلماسی تأکید کرده بود.

در عین حال، اصل تلاش برای مهار بحران با منافع عربستان سازگار است. ریاض در سال‌های گذشته کوشیده بود از جنگ پرهزینه یمن فاصله بگیرد و به سمت ترتیباتی حرکت کند که امنیت مرزهای جنوبی این کشور را تضمین کند. بازگشت درگیری‌ها به سطحی گسترده‌تر، به‌ویژه هنگامی که زیرساخت‌های داخل عربستان در معرض تهدید قرار می‌گیرند، می‌تواند این اولویت را بار دیگر در صدر تصمیم‌گیری‌های سعودی قرار دهد.

از جبهه یمن تا امنیت داخلی عربستان

مداخله نظامی عربستان در یمن از ابتدا با هدف مقابله با انصارالله و حمایت از دولت مورد حمایت ریاض دنبال شد اما طولانی شدن جنگ نشان داد که برتری تسلیحاتی و برخورداری از پشتیبانی خارجی، لزوماً به معنای دستیابی سریع به اهداف سیاسی نیست.انصارالله با وجود حملات هوایی و فشار نظامی، توانسته همچنان یک بازیگر تعیین‌کننده در معادلات یمن باقی بماند و در دوره‌های مختلف، تهدیدهایی را متوجه خاک عربستان و زیرساخت‌های آن کند.

اکنون نیز ریاض با دو مسئله هم‌زمان مواجه است: از یک سو، نمی‌خواهد تحولات میدانی به تضعیف بیشتر متحدان یمنی‌اش منجر شود؛ از سوی دیگر، ادامه جنگ در شرایطی که حملات به فرودگاه‌ها و تأسیسات حیاتی عربستان گزارش می‌شود، می‌تواند هزینه‌های امنیتی و اقتصادی مداخله را افزایش دهد. این دو ملاحظه ممکن است عربستان را به سمت ترکیبی از فشار نظامی و تلاش دیپلماتیک سوق دهد.

آتش‌بس بدون بازگشت به وضعیت پیشین

موضع اعلام‌شده صنعا در گزارش‌های مربوط به میانجیگری، بر این نکته تأکید دارد که آتش‌بس نباید صرفاً به توقف موقت حملات محدود شود و باید با اجرای تعهدات قبلی همراه باشد. این خواسته در چارچوب اختلافات طولانی‌مدت درباره محدودیت‌های هوایی، وضعیت بنادر، پرداخت حقوق کارکنان و دیگر مسائل اقتصادی و انسانی قابل فهم است.

از نگاه انصارالله، توافقی که بدون حل مسائل اصلی به توقف موقت درگیری‌ها منجر شود، ممکن است صرفاً فرصتی برای تجدید قوای طرف مقابل فراهم کند. در مقابل، عربستان و دولت مورد حمایت آن نگران‌اند که توقف درگیری‌ها در شرایط کنونی، موقعیت میدانی انصارالله را تثبیت کند. همین اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات و وضعیت مناطق تحت کنترل طرفین، یکی از موانع مهم دستیابی به توافق پایدار است.

سازمان ملل نیز درباره بازگشت یمن به جنگی گسترده‌تر هشدار داده است. نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل در امور یمن در نشست شورای امنیت در ۹ اکتبر اعلام کرد که درگیری‌ها در هفته‌های اخیر به سطحی نگران‌کننده رسیده و خطوط متعدد جبهه را دربر گرفته است. این ارزیابی نشان می‌دهد که بحران کنونی صرفاً به تبادل حملات محدود نیست و خطر گسترش جنگ در داخل یمن و سرایت پیامدهای آن به کشورهای منطقه جدی است.

در نهایت تحولات اخیر نشان می‌دهد که جنگ یمن بار دیگر به مسئله‌ای مستقیم برای امنیت ملی عربستان تبدیل شده است. گزارش حملات به فرودگاه ریاض، تهدید زیرساخت‌های اقتصادی و گسترش درگیری‌ها در نزدیکی باب‌المندب، هزینه ادامه مداخله نظامی را افزایش می‌دهد و می‌تواند انگیزه ریاض برای مهار بحران از مسیر دیپلماسی را تقویت کند.